خدمات کاربردی

جهت دیدن گواهینامه آموزشی سال ۹۳ کلیک کنید.

(این فایل با فرمت PDF می باشد و برای دیدن آن ابتدا باید دانلود گردد و سپس با نرم افزار های نمایش PDF  مانند Adobe Reader مشاهده گردد)

خانه

· معاونت برنامه ریزی و سرمایه گذاری

o معرفی معاونت

o خلاصه شرح وظایف معاونت

o گزارش فعالیت های حوزه معاونت

o فهرست مراکز اقامتی گردشگری در دست احداث استان فارس

o فهرست مناطق نمونه گردشگری

o ضوابط تاسیسات گردشگری

o راهنمای سرمایه گذاری در فارس

§ راهنمای درخواست صدور مجوز تاسیسات گردشگری

§ راهنمای صدور مجوز مناطق نمونه

§ راهنمای دریافت تسهیلات

§ آیین نامه ها و قوانین اجرایی

§ آیین نامه ها وقوانین اجرایی

· معاونت صنایع دستی

· معاونت گردشگری

· معاونت میراث فرهنگی

· مدیر کل

منوی اصلی

· معرفی اداره کل

· پایگاه فارسی شناسی

· بانکهای اطلاعاتی

· اماکن اقامتی و پذیرایی

· شهرستانهای استان

· سایت خبری

· میز خدمات پرسنلی

· مناقصه ها و مزایده ها

· طرح تکریم

· نظرات ، انتقادات و پیشنهادات

· تالار گفتمان

· توسعه فرهنگی غنی اسلامی

· فراخوان مطالعات و پژوهشها

· ذیحساب

· امور بانوان

· تماس با ما

· نقشه سایت

· آخرین مطالب سایت

نگار خانه فارس

· چشم اندازهای فارس

· ویدئو کلیپ و تصاویر

· گزارش های خبری

· آرشیو (گزارش های ویدئویی )

پایگاه میراث جهانی پارسه – پاسارگاد

اطلاعیه یگان حفاظت میراث فرهنگی

پیوندها

· سایت امام خمینی

· دفتر مقام معظم رهبری

· سایت ریاست جمهوری

· پایگاه اطلاع رسانی دولت

· ستاد اقامه نماز

· نیم نگاه اخبار و روابط عمومی

خدمات الکترونیک

· سامانه خدمات الکترونیک

· سامانه مجوز بند ب

· مرکز اسناد و مدارک

· پایگاه داده های تخصصی

· سامانه ثبت آثار ملی

· مطالعات و پزوهش ها

· خانه مسافر

· آموزش کارکنان

بنام خدا
برنامه آزمون عملی رشته های مختلف صنایع دستی – شیراز مرداد ۹۷
تاریخروزرشتهساعتمکان آزمون
۲/۵/۹۷سه شنبهحکاکی روی چرم۸معاونت صنایع دستی
۴/۵/۹۷پنج شنبهگلیم بافی گروه اول۳۰/۸معاونت صنایع دستی
۶/۵/۹۷شنبهگلیم بافی گروه دوم ۳۰/۸معاونت صنایع دستی
توجه : اسامی متقاضیان گروه اول و دوم آزمون گلیم بافی در انتهای جدول درج شده است .
۷/۵/۹۷یکشنبهتراش سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی۹معاونت صنایع دستی
۷/۵/۹۷یکشنبهقلمزنی ۳۰/۹خ نمازی ساختمان روبروی مهمان پذیر سعدی طبقه بالای مطب دکتر توکلی شماره کارگاه آقای زند ۳۲۲۲۱۳۶۳
۹/۵/۹۷سه شنبهسراجی سنتی۳۰/۸معاونت صنایع دستی
۹/۵/۹۷سه شنبهسفال کتیبه۹معاونت صنایع دستی
۱۱/۵/۹۷پنج شنبهپاپیه ماشه ۸معاونت صنایع دستی
۱۱/۵/۹۷پنج شنبهچاپ باتیک۳۰/۸معاونت صنایع دستی
۱۱/۵/۹۷پنج شنبهسفالگری با چرخ۳۰/۹خیابان قاآنی کهنه – روبروی درمانگاه نمازی – آموزشگاه خط و خاک
۱۳/۵/۹۷شنبهقلاب بافی ، بافتنی سنتی ، رواربافی۳۰/۸معاونت صنایع دستی
۱۳/۵/۹۷شنبهالبسه محلی۳۰/۸معاونت صنایع دستی
۱۳/۵/۹۷شنبه رودوزی سنتی۳۰/۸معاونت صنایع دستی
۱۵/۵/۹۷دوشنبهخاتم ، معرق چوب ، منبت چوب ،مشبک چوب ۳۰/۸معاونت صنایع دستی
۱۵/۵/۹۷دوشنبه خراطی چوب ، پیکر تراشی چوب۸معاونت صنایع دستی
۱۷/۵/۹۷ چهارشنبهنگارگری و تذهیب۸معاونت صنایع دستی
۱۸/۵/۹۷ پنج شنبهرفوگری۳۰/۸معاونت صنایع دستی
۲۲/۵/۹۷دو شنبهزیورآلات سنتی۸بازار زرگرها ساختمان ضیاء طبقه دوم
* مواد اولیه و ساعت آزمون زیورآلات سنتی ۲۱ مرداد ماه از طریق سایت اداره کل یا بورد معاونت صنایع دستی اعلام می گردد . *
www.farschto.ir
۷/۶/۹۷چهار شنبهاعلام نتایج۱۰معاونت صنایع دستی- سایت سازمان

اسامی متقاضیان آزمون گلیم بافی گروه ۱

ردیف نام و نام خانوادگی ردیف نام و نام خانوادگی
۱حلیمه خیراتی بلو۱۲پریوش کریمی
۲انسیه صحراگرد۱۳سودابه رعیت
۳گوهر نوروزی۱۴زینت کشاورز
۴مینا رحمت۱۵شهین دادپور
۵نرگس رحمت۱۶شهربانوپاکیان
۶مهناز رحمت۱۷ایران قهرمانی
۷زهرا رحمت۱۸زهره کردی پور
۸رقیه وزیری کودیانی۱۹نرگسغلامیاخچلو
۹آسیه ملائی محمدآبادی۲۰حمیدههژبریفرد
۱۰احترام مرادی گشتاسبی۲۱سوسن پورمددی
۱۱لیلا محمدرضائی کشکولی۲۲خدیجه کرجی زاده اخچلو

اسامی متقاضیان آزمون گلیم بافی گروه ۲

ردیف نام و نام خانوادگیردیف نام و نام خانوادگی
۱ثریا پناهی۱۲سمیرا صفرپور
۲زهرا فتوت۱۳بنفشه صفرپور
۳فاطمه زارعی۱۴صغری امیری
۴آذرقناعتی شاد۱۵خدیجه امیری
۵مدینه کرمی۱۶کبری دهقان
۶پریرخجسته۱۷ترلان کاویانی
۷پروانه عسکری۱۸فاطمه کاویانی
۸تهمینه رحمت۱۹گل عنبر قهرمانی
۹شقایق امیری قرغانی۲۰جمیله قانعی طبلو
۱۰حمیده قاسمی شوریجه۲۱گل بهار بیات شاپرست
۱۱زینب علی نژاد قنبرلو۲۲خدیجه کاظمی کرانی

 

مواد اولیه آزمون

توجه :

  • در صورت غیبت غیر موجه متقاضیان در آزمون ، از شرکت در دور بعد محروم خواهند گردید .
  • اعلام عدم حضور در آزمون یک هفته قبل از برگزاری آزمون الزامی است .
  • تهیه کلیه ابزار کار و مواد اولیه مورد نیاز در آزمون به عهده متقاضی می باشد.
  • شرکت کنندگان در آزمون از آوردن همراه خودداری فرمایید .
  • آزمون های معرق ، پیکرتراشی ، خاتم ، مشبک چوب ، منبت ، سراجی سنتی
  • ، نگارگری ، تذهیب ، البسه محلی ، آینه کاری ، مینا کاری ، رودوزی سنتی ، بافتنی سنتی و قلاب بافی و تراش سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی طی دو روز متوالی برگزار می گردد .

مواد اولیه و ابزار کارآزمون پیکر تراشی

  • چوب گلابی یا گردو دو قطعه با مشخصات زیر   :

-یک قطعه چوب به طول ۱۵-۱۰ سانتیمتر و به قطر ۷× ۷ سانتیمتر

  • مغارهای ( سایز کوچک ) ، شفره ، گلویی ، نیم باز ، سرتخت ، کاردی و ساده به اندازه های ۳-۲ و ۱۰
  • سوهان دم سوسماری ( خوش قلم یا سید ) اندازه متوسط
  • سوهان دم موشی
  • سنباده شماره های ۱۰۰، ۱۲۰ ، ۱۸۰
  • گیره متحرک ( تنگ دستی ، پیچ دستی )

***

مواد اولیه و ابزار کارمشبک چوب

  • یک تکه چوب ۲۰× ۱۸ ( انتخاب نوع چوب آزاد است )
  • چوب در ۲ رنگ مختلف جهت استفاده در متن کار
  • کلیه ابزار و وسایل کار

مواد اولیه و ابزار کار منبت چوب

  • چوب گلابی یا گردو به ابعاد   ۱۵× ۱۰ سانتیمتر
  • چاقوی منبت ۲ عدد
  • وسیله تیز کردن چاقو
  • یک نمونه کار تمام شده
  • سایر وسایل لازم

***

مواد اولیه و ابزار کار رودوزی الحاقی

  • پارچه ۵۰×۵۰ مناسب با رودوزیهای گروهی که در آن ثبت نام کرده اید
  • کلیه مواد اولیه و وسایل لازم در ارتباط با گروه مورد نظر

مواد اولیه و ابزار کار چاپ باتیک

  • انتخاب رنگ متناسب با پارچه ( کار با رنگهای آکرولیک ، بازیک و ری اکتیو مجاز نمی باشد )
  • موم
  • کارگاه ۷۰×۵۰
  • پارچه ساتن یا ابریشم     ۷۰×۵۰  
  • قلم مو ، قلم تیان ، قلم موی نسوز ( قلم موی نقاشی باتیک )
  • اطو
  • وسیله حرارتی
  • بنزین و تشت کوچک
  • سایر وسایل و مواد اولیه لازم
  • تکنیک هایی که اجرای آن الزامی می باشد : ترک تار عنکبوت ، نمک ، سایه روشن ، تکنیک آبرنگی

مواد اولیه و ابزار کار قلاب بافی

  • ابریشم   ۱ دوک          

  – قلاب مناسب با ابریشم

  – اطو

مواد اولیه و وسایل مورد نیاز رشته سراجی سنتی

  – چرم گاوی                                                             ۵ فوت

  – آستر اشبالت دو رو                                       ۵۰ سانتی متر

  – زیپ شماره ۵ دندانه فلزی                                     ۵۰ سانتی متر

    – سر زیپ فلزی                                                         ۱ عدد

    – فوم ۱ میلی متری ( جهت استفاده بدنه کیف )       ۵۰ سانتی متر        

    – سگک غلتکی ۲ سانتی متری                         ۳ عدد

  – نیم حلقه ۲ سانتی متری                                     ۲ عدد

    – پرچ باطری بزرگ                                               ۱۰ عدد

    – آهن ربا بزرگ                                                           ۲ عدد

    – پایه فلزی ( جهت کف کیف )                                   ۶ عدد

    – مدبر ۲ سانتی متری                                                 ۲ عدد

    – نخ از رنگ چرم روشن تر انتخاب شود

    – تخته پیش کار

    – کلیه وسایل کار

* * هر کدام از متقاضیان دریافت کارت شناسایی وسایل کار و مواد اولیه خود را به همراه داشته باشند . اجازه استفاده مشترک از وسایل داده نمی شود .

** متقاضیان در جای تعیین شده نشسته و هر شخص به صورت انفرادی آزمون می دهد . در صورت عدم رعایت موارد فوق متقاضی ملزم به ترک جلسه آزمون می باشد .

***

مواد اولیه روار بافی

  • نخ       ۱ کلاف
  • سوزن

مواد اولیه سفالگری ( کتیبه )

  • گل رُس آماده
  • وسایل طراحی
  • وسایل و لوازم کار

***

مواد اولیه و ابزارکار رفوگری

  • یک تکه زیر انداز با الیاف طبیعی
  • کلیه وسایل لازم کار

***

مواد اولیه و ابزار کار نگارگری و تذهیب

  • مقوای ماکت ۳۵× ۲۵
  • رنگ گواش
  • آبرنگ
  • قلم مو در شماره های مختلف
  • پالت
  • کاغذ پوستی ( مخصوص آزمون تذهیب )
  • سایر وسایل و مواد اولیه لازم

***

مواد اولیه و ابزار کار خراطی

  • چوب به ابعاد ۸×۸ سانیمتر ( گردو ، چنار ، افرا ، راش ….. )   به ارتفاع ۴۰ یا ۵۰ سانتیمتر          

– چوب به ابعاد ۱۵×۱۵ سانیمتر ( گردو ، چنار ، افرا ، راش ….. )   به ضخامت ۳ سانتیمتر

– چوب به ابعاد ۱۵×۱۵ سانیمتر ( گردو ، چنار ، افرا ، راش ….. )   به ضخامت ۶ سانتیمتر

* افرادی که تولیدات سنتی دارند چوب ردیف اول را به همراه داشته باشند .

* افرادی که در ساخت ظروف تبحر دارند چوب های ردیف ۲ و ۳ را به همراه داشته باشند .

         

***

مواد اولیه و ابزار کار قلمزنی

  • کار نیمه آماده                                   یک قطعه
  • نمونه کار                                           یک قطعه

مواد اولیه تراش سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی

  • سنگ عقیق

مواد اولیه و ابزار کار هم جوشی شیشه

  • شیشه ۲۰×۲۰                                 ۶ قطعه
  • رنگ
  • مواد نسوز
  • گل سفالگری
  • کلیه ابزار مورد نیاز

مواد اولیه و ابزار کار خاتم پیچی

  • خاتم پروارو :                                                         – خاتم ششی :
  • مثلث ریز مشکی                                                   – جویی چوب در سه رنگ
  • مثلث کشی                                                           ( به جای یکی از رنگ ها از جوی                        
  • سیم برنجی ۲۲ و ۲۰                                               استخوان می شود استفاده کرد )
  • بغل شش روی شش                                             – مثلث کشی
  • بغل شش داخل گل                                               – لایه برنجی برای پره
  • مثلث درشت پشت گل
  • لایه برنجی جهت تو گلو

مواد اولیه و وسایل خاتم کاری

  • سفید چوب ( قاب عکس ۲۴ × ۱۸ با فریم گلویی حداقل ۶ سانت )
  • خاتم شش گلی آستر دار                                         به میزان لازم
  • خاتم متن آستردار                                                   به میزان لازم
  • خاتم حاشیه یک گل آستردار                                 به میزان لازم
  • قاطعی سفید و سیاه
  • میخ سایه ، سه ربع و ۱ اینچ
  • وسایل لازم جهت پرداخت
  • کلیه وسایل مانند : رنده ، اره سرش قطع کن ، سوهان ، خرد کن ، ریسمان ، چسب چوب ، ابزار مخصوص پرداخت و ….

         

مواد اولیه و ابزار کار معرق چوب

  • زیر کار               ۳۰×۲۰
  • تخته سه لایی     ۳۰×۲۰
  • چوب در ۶ رنگ مختلف
  • پیش کار
  • تنگ دستی
  • میخ سایه
  • کمان اره
  • تیغ اره   ۱۰ عدد
  • چسب چوب
  • چسب کاغذی
  • سایر وسایل لازم
  • یک کار تمام شده بعد از پولی ستر
  •          

مواد اولیه و ابزار کار بافتنی سنتی

  • کاموا با متراژ بالا           ا بسته
  • میل
  • دکمه
  • سوزن    

مواد اولیه و ابزار کار پاپیه ماشه

  • نمونه کار
  • وسایل کار جهت ساخت یک جعبه ۱۰×۱۰

مواد اولیه گلیم بافی

  • دار کوچک
  • خامه رنگی و سفید         به میزان لازم
  • ریشه                             به میزان لازم
  • کرکیت
  • قیچی
  • چوب هاف و کوجی

مواد اولیه و ابزار کار حکاکی روی چرم

  • چرم به ابعاد ۲۲×۱۲

-کلیه وسایل لازم

محوریت نماز در اسلام

نویسنده: آیت الله محمدتقی مصباح یزدی


از مهم ترین عبادات در اسلام نماز است؛ تا جایی که در لسان روایات از آن با عنوان عمود و ستون نگه دارنده ی دین خدا یاد شده است. امام باقر علیه السلام می فرمایند: الصَّلاهُ عَمُودُ الدِّینِ مَثَلُهَا کَمَثَلِ عَمُودِ الْفُسْطَاطِ اِذَا ثَبَتَ الْعَمُودُ ثَبَتَ الاَوْتادُ وَ الاَطْنابُ وَ‌ اِذا مالَ العَمُودُ وَ انْکَسَرَ لَمْ یثْبُتْ وَتِدٌ وَ لَا طُنُبٌ؛ (۱)«نماز ستون نگه دارنده ی خیمه ی دین اسلام است؛ مانند عمود و ستون خیمه است. اگر برقرار و ثابت بنماند بقیه ی میخ ها و طناب ها هم برقرار خواهند ماند و اگر کج یا شکسته شود، هیچ میخ و طنابی برقرار نمی ماند، و در نتیجه خیمه ای برپا نخواهد ماند».
در تعبیری دیگر فرمودند: اِنَّ اوَّلَ مَا یُحَاسَبُ بِهِ العَبْدُ الصَّلاهُ فَاِنْ قُبِلَت قُبِلَ مَا سِوَاهَا؛ (۲) «اولین پرسش از بنده ی خدا در روز حساب، پرسش از نماز است. اگر نماز مورد قبول واقع شود، بقیه ی اعمالش مقبول خواهد بود».
از این دست بیانات حکیمانه ی اهل بیت علیهم السلام به خوبی می توان به اهمیت فوق العاده ی نماز نسبت به دیگر عبادات پی برد.
شاید یکی از وجوه اهمیت نماز در بین عبادات، بُعد تمرینی آن باشد؛ گو اینکه همه ی عبادات به نوعی دارای بُعد تمرینی اند، اما این بُعد در نماز، روشن تر و در عمل دارای تأثیر بیشتر و عمیق تری است. یکی از ابعاد تمرینی در نماز مسئله ی مراعات اوقات نماز است. یکی از بهترین طرق موفقیت در هر برنامه ی کاری، رعایت نظم و انضباط در آن برنامه است. رعایت نظم و انضباط جز با رعایت وقت و برنامه های زمانی آن برنامه میسر نمی شود. سهل انگاری و عدم اهتمام به آن، تمام برنامه را تحت تأثیر قرار خواهد داد و آنها را با تعطیلی و شکست مواجه خواهد ساخت.
توجه فوق العاده به اوقات نماز و اهتمام به اقامه ی نماز در اول وقت و در وقت فضیلت، خود یک برنامه ی تمرینی قوی و تأثیرگذار برای انسان سالک الی الله است. رعایت این امر انسان سالک را منضبط و منظم بار خواهد آورد و او را نسبت به رعایت امور دیگر ترغیب خواهد کرد.
به همین دلیل امام سجاد علیه السلام از خدای متعال توفیق اهتمام به شئون نماز، از جمله اوقات نماز را درخواست کرده اند: اللهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَقِفْنَا فِیهِ عَلَی مَوَاقِیتِ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ بِحُدُودِهَا الَّتِی حَدَّدْتَ وَ فُرُوضِهَا الَّتِی فَرَضْتَ؛ «بار پروردگارا، بر محمد و اهل بیتش درود فرست، و ما را بر زمان های نمازهای پنج گانه آشنا بفرما. به ما توفیق ده تا حدود شرعی نماز را مراعات کنیم و بر واجبات آن محافظت داشته باشیم».(۳)
ایشان در این عبارت تلویحاً به آیاتی از قرآن کریم اشاره دارند که در آن بر حفظ اوقات نماز تأکید شده است:
حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَ الصَّلاَهِ الْوُسْطَى وَ قُومُوا لِلَّهِ قَانِتِینَ‌؛ (۴) بر [اوقات] نمازها و نماز میانه مراقبت کنید و خاضعانه برای خدا به پا خیزید. قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ‌ * وَ الَّذِینَ هُمْ… عَلَى صَلَوَاتِهِمْ یُحَافِظُونَ‌؛ (۵) بی شک مؤمنان رستگاران اند؛ آنان که… بر ‍[اوقات] نمازهاشان حافظ و نگاهبان اند.
این تأکیدها و تصریح ها شاید به دلیل اهمیت بسزایی است که رعایت دقیق اوقات نماز در برنامه های تربیتی و تمرینی دارد. به دلیل همین تأکیدها در آیات قرآن و روایات معصومین علیه السلام، بزرگان، علمای اخلاق و اصحاب کرامات و مکاشفات، برای آن ارزش بسیاری قایل بوده اند. آنان به دلیل رعایت این امر مهم در نماز، آثار عجیبی را نقل کرده اند؛ گو اینکه برخی از این امور عجیب، فراتر از احکام فقهی است، اما از مجموع این تأکیدات و آثار عجیب می توان دریافت که رازهایی در این امر مهم نهفته است که ما از آنها بی خبریم.
از علمای بزرگ شیعه و اولیای الهی عبارات مختلف و تعبیرات عجیبی درباره ی رعایت اوقات نماز، به ویژه اقامه ی نماز در اول وقت یا وقت فضیلت، نقل شده است. یکی از ساده ترین تعابیر، که یکی از علمای بزرگ معاصر (۶) نقل کرده، این است که فرمودند: «اگر کسی وقت نماز را رعایت کند و آن را در اول وقت به جای آورد و با خدا عهد ببندد که نمازش را اول وقت بخواند، من تعهد می کنم که به مقامات بسیار عالی نایل بشود».
آن بزرگوار در مقام تأکید بر مضامین بلند این آیه، به شاگردانشان مانند علامه طباطبایی رحمه الله علیه و بعضی بزرگواران دیگر، تعهد به اقامه ی نماز اول وقت را در برابر تعهد ایشان بر رسیدن به عالی ترین مقامات معنوی، توصیه می فرمودند.
رعایت وقت نماز به قدری اهمیت دارد که نه تنها با بسیاری از عبادات و ریاضات قابل مقایسه نیست، بلکه برتر است. البته این مقامات بلند معنوی و اسراری که در این عبادات و رعایت موازین آن نهفته است، حقایقی است که انسان خود باید با عمل به آن، آنها را دریابد و درک و فهم آنها برای دیگران مشکل، بلکه غیرممکن است، و به همین دلیل یکی از استادان بزرگ (۷) می فرمودند: «تا آدم خودش این مسئله را رعایت نکند و مقید نباشد که نمازش را اول وقت بخواند، نخواهد دانست که در تعالی روح انسان و تقرب به خدای متعال چه تأثیری دارد و سرّ این حقیقت را نخواهد فهمید».
مطلب دیگری که باید از خداوند درخواست کرد توفیق اقامه ی نماز به همان شیوه ی مطابق با سنت نبوی صلی الله علیه و آله و سلم است؛ به گونه ای که شرایط، اجزا، ارکان و خلاصه کمّ و کیف نماز به هیچ روی تغییر نیابد. فقهای بزرگوار در کتاب الصلاه به برخی از این امور اشاره کرده و بیان فرموده اند که حتی اگر ذکری که وارد نشده است، در نماز به قصد ورود خوانده شود، بدعت و حرام است و به جای آنکه عبادت باشد، مصیبت خواهد بود.
گو اینکه قبل از حادثه ی عجیب معراج رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، ایشان عبادات و خضوع و خشوعی زایدالوصف در پیشگاه خداوند داشته اند، اما تشریع نماز به کیفیتی که توصیه و امر فرمودند، (۸) در معراج به ایشان تعلیم داده شد. (۹) این حادثه نشان از اهمیت جایگاه نماز در پیشگاه خداوند دارد؛ چرا که تشریع کننده ی آن خداوند، و بهترین نمازگزارش پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، و بهترین محل تشریع آن معراج است. به یقین می توان ادعا کرد شیوه ای که از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم برای اقامه ی نماز توصیه شده، بهترین شیوه ی ممکن است؛ وگرنه خداوند آن را به رسولش تعلیم نمی داد. به هر حال، تقیّد آن حضرت و ائمه ی معصوم علیهم السلام و اولیای الهی به اقامه ی نماز با رعایت تمام حدود و شرایط و با رعایت اوقات خاص، نشان از اهمیت فوق العاده ی نماز دارد.
بنابراین با این مسئله ی بسیار مهم نمی توان به سادگی برخورد کرد. نمی توان از پیش خود و سلیقه ای آن را کم و زیاد کرد؛ مثلاً نمی توان بی دلیل و مدرک گفت که اگر به حالت تکتّف (۱۰) نماز بخوانیم، مؤدبانه تر خواهد بود! مگر ما شیوه ی ادب در عبادت را بهتر از خدا می دانیم؟! (۱۱) بنابراین، اگر کسی این حالت تکتّف و دست بستن در نماز را به قصد تشریع و ورود انجام دهد، مرتکب گناهی بزرگ شده است. در بعضی از روایات این بدعت گذاری مساوی با کفر و شرک قلمداد شده است. (۱۲) البته این مسئله [کفر و شرک] متوجه بدعت گذاران و برخی علمای مسلمان است و شامل عامه ی مردم که به خیال سنت بودنِ تکتّف در نماز به آن مبادرت می کنند و متوجه بدعت بودن آن نیستند، نخواهد شد.
به دلیل حساسیت این امور در نماز است که امام سجاد علیه السلام در عباراتی که از ایشان نقل شد از خداوند توفیق اقامه ی نماز را به شیوه ای که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم تشریع فرموده و سنت مبارک ایشان بوده است، درخواست کرده اند. حضرت در این دعا، علاوه بر مداومت بر اصل نماز، رعایت سنت نبوی صلی الله علیه و آله و سلم در تمام اجزا و شرایط نماز، مانند رکوع، سجود، اذکار، قرائات، ارکان و دیگر امور را در نماز از خداوند درخواست فرمودند. ایشان در نهایت از خداوند می خواهند که نماز را با خشوع و خضوع تمام اقامه کنند. تقریباً تمام این امور، چه اصل اقامه ی نماز و چه امور و جزئیات مربوط به آن، در قرآن نیز آمده و بر رعایت آن تأکید شده است. در مورد رعایت و مواظبت اصل نماز می فرماید: حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَ الصَّلاَهِ الْوُسْطَى وَ قُومُوا لِلَّهِ قَانِتِینَ‌. (۱۳)
در مورد خشوع و خضوع در نماز می فرماید: قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ‌ * الَّذِینَ هُمْ فِی صَلاَتِهِمْ خَاشِعُونَ‌ … وَ الَّذِینَ هُمْ عَلَى صَلَوَاتِهِمْ یُحَافِظُونَ‌. (۱۴)
همچنین درباره ی نوع ارتباط انسان های دارای قلب خاشع با نماز می فرماید: وَ اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاَهِ وَ إِنَّهَا لَکَبِیرَهٌ إِلاَّ عَلَى الْخَاشِعِینَ‌. (۱۵)

پی‌نوشت‌ها:

۱. محمد بن الحسن الحر العاملی، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ج۴، ص ۲۷.
۲.
عَنْ ابِی بَصیر قالَ: سَمِعْتُ اَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام یَقُولُ: «کُلُّ سَهْوٍ فِی الصَّلاهِ یَطرَحُ مِنهَا غَیرَ أنَّ اللهَ تَعَالی یُتِمُّ بِالنَّوافِلِ إنَّ أوَّلَ مَا یُحاسَبُ بِهِ العَبْدُ الصَّلاهُ فَإنْ قُبِلَت قُبِلَ مَا سِواهَا إنَّ الصَّلاهَ اِذَا ارْتَفَعَت فِی اَوَّلِ وَقْتِهَا رَجَعَت اِلَی صَاحِبِهَا وَ هِیَ بَیْضاءُ مُشْرِقَهٌ تَقُولُ حَفِظتَنِی حَفِظَکَ اللهُ وَ اِذا ارْتفَعَتْ فِی غَیْر وَقْتِها بِغَیْرِ حُدُودِها رَجَعَتْ اِلَی صَاحِبَها وَ هِیَ سَوْداءُ مُظْلِمَهٌ تَقُولُ ضَیَّعْتَنِی ضَیَّعَکَ اللهُ» (ابی جعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق الکلینی الرازی، اصول کافی، ج۳، ص ۲۶۸).
۳.
دعای چهل و چهارم صحیفه ی سجادیه
۴.
بقره (۲)، ۲۳۸.
۵.
مؤمنون (۲۳)، ۱ و ۹.
۶.
حضرت آیت الله آقا سیدعلی آقا قاضی طباطبایی رحمه الله است.
۷.
احتمالاً مراد حضرت آیت الله آقا سیدعلی آقا قاضی طباطبایی رحمه الله بوده باشد.
۸.
قال صلی الله علیه و آله و سلم: صَلُّوا کَما رَأیْتُمُونِی أصَلِّی (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، ج۸۲، ص ۲۷۹).
۹.
ر.ک: همان، ج۲۵، باب ۳، ص ۹۸.
۱۰.
یعنی دست بسته نماز خواندن (مثل اهل سنت)
۱۱.
اگر با نماز برخوردهای سلیقه ای شود، ممکن است کسی هم بگوید بر اساس روایات، بهترین حالتی که انسان را به خدایش نزدیک می کند و موجب خشنودی او می شود، حالت سجده است؛ پس ما نماز و اذکار و اوراد آن را در حال سجده بخوانیم؛ دیگر قیام، قعود، رکوع و … لازم نیست! یا در ماه رمضان که بهار قرآن است، همه ی نماز را فقط قرآن بخوانیم! یا برخی اشعار عرفانی را به نماز اضافه کنیم!و
۱۲.
ر.ک: محمدباقر مجلسی، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، ج۲، ص ۳۰۳، روایت ۳۹.
۱۳.
بقره(۲)، ۲۳۸.
۱۴.
مؤمنون (۲۳)، ۱ و ۹.
۱۵.
بقره(۲)، ۴۵.

منبع مقاله: مصباح یزدی، محمدتقی، (۱۳۹۱)، صهبای حضور(شرح دعای چهل و چهارم صحیفه ی سجادیه)، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمه الله علیه، چاپ اول.

رسانه و تربیت دینی (با تأکید بر تبلیغ و آموزش نماز)

نویسنده: دکتر حکیمه سادات شریف زاده(۱)

چکیده

مقاله حاضر به بررسی نقش رسانه در تربیت دینی، با تاکید برآموزش و تبلیغ نماز می پردازد. نماز برای دستیابی به هدف نهایی تربیت اسلامی، بهترین وسیله است. موضوع بحث این نوشتار مربوط به استفاده از روش های تربیت دینی در رسانه ملی (تلویزیون) برای سوق دادن کودکان و نوجوانان به نماز است. از جمله این شیوه ها، روش اعطای بینش و روش دعوت به ایمان در رسانه است. در این باره، براساس تاثیر عامل انگیزش، دیدگاه دو تن از روان شناسان (مزلو و کلبرگ) مورد استفاده قرار گرفته است. همچنین به روش های تلقین و القا، اسوه سازی، آراستن ظاهر، تزیین کلام و زمینه سازی اشاره می شود. در مورد موضوع زمینه سازی، عوامل ایجاد کننده دقت از دیدگاه روان شناسی بیان می شود، که می تواند در تربیت دینی از طریق رسانه موثر واقع شود. در انتها پس از نتیجه گیری، راهکارهای عملی در باب تبلیغ و آموزش نماز در رسانه، با توجه به ارکان ارتباط (فرستنده پیام، مخاطب، پیام، روش و ابزار ارتباط) ارائه می شود.

کلید واژگان:

تربیت دینی، رسانه، تبلیغ نماز.

مقدمه

رسانه ها و وسایل ارتباط جمعی، در عصر حاضر تحول چشمگیری یافته اند. در میان رسانه هایی چون سینما، رادیو، تلویزیون، ماهواره و شبکه های اینترنت، تلویزیون تاثیر فراوانی بر شکل گیری افراد اجتماع دارد. از طریق تلویزیون می توان به مقاصد گوناگونی نظیر اطلاع رسانی، تعلیم و تربیت، اندیشه پردازی (فرهنگ سازی)، و افزایش آگاهی های اجتماعی نزدیک شد. هر اندازه که رسانه به بهترین شکل به کار گرفته شود، منابع و فواید آن در زمینه کمک به رشد صحیح و سالم افراد و تحول و پیشرفت جامعه به سوی کمال مطلوب بیشتر است. برنامه هایی که از رسانه ملی (تلویزیون) پخش می شود، موجب تحکیم خانواده و ترویج و انتشار مسائل دینی می شود.
بسیاری مواقع افراد جامعه، اطلاعاتی در یک زمینه دارند و فواید کاری را می دانند، اما از انجام آن غفلت می کنند و یا موفق به انجام آن نمی شوند. عده ای نیز با وجود آگاهی داشتن به طور عمد اقدام نمی کنند و خلاف آن عمل می کنند. پس رسانه با چند دسته خانواده مواجه است: خانواده های بی اعتقاد به مسائل مذهبی، خانواده های غیر مذهبی که می توان با دلایل منطقی آنها را توجیه کرد، خانواده های مذهبی ناآگاه و خانواده های مذهبی توانمند و آگاه. بنابراین برنامه ها باید طوری باشند که نماز خواندن در خانواده های مذهبی را تحکیم و خانواده های ناآگاه را با دلایل منطقی توجیه کند. این امر در تلویزیون از طریق روش های مستقیم و غیر مستقیم امکان پذیر است.
در این مقاله کوشش شده است که این شیوه ها در رسانه ملی (تلویزیون) تجزیه و تحلیل شوند و راهکارهای عملی در این زمینه ارائه شود. به همین منظور ابتدا اشارات کوتاهی به اهمیت نماز در قرآن و حدیث می شود و سپس اصول و روش های تربیتی نماز در رسانه بررسی می شود و در نهایت نتیجه گیری لازم به عمل می آید.

اهمیت نماز در قرآن و حدیث

خداوند در قرآن می فرماید: وَ أَقِمِ الصَّلاَهَ إِنَّ الصَّلاَهَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنْکَرِ؛ (عنکبوت، ۴۵) «و نماز را به جای آر، که همانا نماز شما را از هر کار زشت و منکر باز می دارد».
سیاق آیه نشان می دهد که طبعیت نماز، بازداری از فحشا و منکر است؛ زیرا نماز مشتمل بر ذکر خداست و این ذکر اولا ایمان به وحدانیت خدای تعالی و رسالت و جزای روز قیامت را به نمازگزار تلقین می کند، و به او می گوید که خدای خود را با اخلاص در عبادت مخاطب قرار ده، از او استعانت بنما و درخواست کن که تو را به سوی صراط مستقیم هدایت کند؛ و ثانیاً او را وادار می کند که با روح و بدنش متوجه ساحت عظمت و کبریایی خدا شود، و پروردگار خود را با زبان حمد و ثنا و تسبیح و تکبیر به یاد آورد. افزون براین او را وادار می کند که خود را از آلودگی بدنی و روحی پاک کند (طباطبایی، ۱۳۷۰، ج۱۶).
خداوند در آیه ای دیگر می فرماید: وَ اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاَهِ؛ (بقره، ۴۵) «و از خدا به صبر و نماز یاری جویید».
در جایی که انسان به تنهایی نتواند از عهده مشکلات و حوادث برآید، مددکاری جز خدا نیست، با اتصال و توجه به ذات مقدس پروردگار و با صبر و شکیبایی می توان مشکلات را از سر راه برداشت (طباطبایی، ۱۳۷۰، ج۱).
پیامبر گرامی اسلامی می فرماید: احب الاعمال الی الله الصلاه لوقتها ثم برّ الوالدین ثم الجهاد فی سبیل الله (نهج الفصاحه، حدیث ۷۰)؛ «بهترین کارها در نزد خدا نماز به وقت است، آنگاه نیکی با پدر و مادر، آنگاه جنگ در راه خدا».
حضرت علی (علیه السّلام) در نهج البلاغه می فرماید: تعاهدوا امر الصلاه و حافظوا علیها و استکثروا منها؛ و تقربوا بها (نهج البلاغه، کلام ۱۹۹)؛ «امر نماز را مراعات و آن را محافظت کنید و بسیار به جای آورید و به وسیله آن به خدا نزدیک شوید».
امام باقر(علیه السّلام) در حدیث مفصلی، وظایف اولیا را در تربیت ایمانی بیان فرموده است: در سه سالگی کلمه توحید (لا اله الله) را به طفل بیاموزند و در چهار سالگی «محمد رسول الله» را به او یاد بدهند و در پنج سالگی رویش را به قبله متوجه کنند و به او بگویند که سر به سجده بگذارد، و در شش سالگی کامل، رکوع و سجده صحیح را به او بیاموزند، در هفت سالگی به او بگویند دست و رویت را بشوی و نماز بگزار (فرید، ۱۳۶۸).
قال الصادق (علیه السّلام) فی حدیث: ان ملک الموت یدفع الشّیطان عن المحافظ علی الصلوه و یلقّنه شهاده ان لا اله الا الله و ان محمدا رسول الله فی تلک الحاله العظیمه، (من لایحضره الفقیه، ج۱)«امام صادق (علیه السّلام)» در روایتی فرمودند: ملک الموت به هنگام قبض روح، شیطان را از آن که بر نمازش محافظت داشته دفع می کند، تا نتواند به مسافر با ایمان جهان آخرت ضرر برساند، و در آن حالت هولناک، شهادت به توحید و رسالت را به او تلقین می کند».
قال الصادق(علیه السّلام) اول ما یحاسب به العبد الصلوه فان قبلت قبل سائر عمله و اذا ردّت ردّ علیه سائر عمله؛ (وسائل الشیعه، ج۳) «امام صادق (علیه السّلام): اول برنامه ای که انسانی به آن محاسبه می شود نماز است؛ اگر پذیرفته شود بقیه اعمال او نیز پذیرفته می شود، و اگر مردود شود سایر اعمال او نیز مردود می شود».
در اینجا پس از بیان اهمیت نماز در قرآن و حدیث، اشاراتی به اصول و روش های تربیت اسلامی در مورد موضوع نماز می شود.

روش اعطای بینش و دعوت به ایمان در رسانه

یکی از اصول مهم تربیت اسلامی، اصل تحول باطن است. اصل «تحول باطن» بیانگر آن است که در تربیت باید به فکر تحول درونی بود، و از راه تغییر در درون فرد، زمینه برای تغییر رفتارها فراهم می شود. با استفاده از دو روش اعطای بینش و دعوت به ایمان، تلقی آدمی از امور، دگرگون می شود. ایجاد دگرگونی در تلقی افراد، از جمله
لوازم قطعی تغییر رفتارها و اعمال آنهاست. بینش نوعی آگاهی عمیق و گسترده است و از این رو آدمی را با واقعیت مورد نظر کاملاً پیوند می دهد (باقری ، ۱۳۸۵).
در باب نماز چنین بینشی در رسانه باید به وجود بیاید، و یا بینش های فرد تصحیح شود. نیت نماز از عهده کسانی بر می آید که به مرتبه ای از تحول بینش رسیده باشند. البته بینش به تنهایی کارساز نیست؛ به دلیل آنکه در بسیاری مواقع افراد اطلاعات و بینش هایی دارند، ولی در عملشان چیزی ظهور نمی کند. در اینجا روش دعوت به ایمان، تاثیر خود را بیشتر نشان می دهد.
شناختی که از نماز یا هر کار خوب به دست می آید. وقتی منجر به عمل خواهد شد که به مرحله ایمان برسد. برانگیزاننده و محرک انسان به سمت عمل، ایمان است. از نظر قرآن جایگاه علم، ذهن و اندیشه و جایگاه ایمان، قلب است؛ پس قلب ها را باید به سمت نماز متمایل کرد.

ایجاد انگیزش در نماز

در روش دعوت به ایمان، علم تازه ای به انسان داده نمی شود، بلکه فرد به التزام به آنچه می داند، انگیخته می شود. همین انگیختن، فرد را به حرکت درمی آورد. ایمان در یک مرحله به قلب وارد و در مرحله دیگر در آن ثابت می شود.
بنابراین در مورد این روش باید از بحث انگیزه در روان شناسی استفاده کرد. اینکه چه انگیزه هایی برای انسان نمازگزار وجود دارد و تجلی این انگیزه برای فرد چگونه است، باید بررسی شود.
انگیزه در روان شناسی عبارت از عاملی درونی است که انسان را در جهت رسیدن به هدفی تجهیز می کند؛ مانند انگیزه های فیزیولوژیک، انگیزه های اجتماعی و فردی و انگیزه های متعالی. در باب نماز باید انگیزه های متعالی را پرورش داد، تا فرد در سطوح پایین تر انگیزه ها توقف نکند.

دیدگاه مزلو

آبراهام مزلو یکی از روان شناسانی است که در مورد انگیزش و سلسله مراتب نیازها، تحقیقات بسیار انجام داده است. به نظر مزلو انگیزه آدمی، نیازهای مشترک و فطری است که در سلسله مراتبی از نیرومندترین تا ضعیف ترین نیاز قرار می گیرد. شرط مهم دست یافتن به تحقق خود، که در آخرین طبقه از نیازهای آدمی قرار می گیرد، ارضای چهار گروه از نیازهاست که در سطوح پایین تر از این سلسله مراتب قرار گرفته اند و عبارت اند از: نیازهای جسمانی، نیازهای ایمنی، نیازهای محبت و احساس وابستگی، و نیاز به احترام. در اصطلاح روان شناسی مزلو، فرد خودشکفته به مرحله نیازهای وجودی می رسد. او نیازهای اساسی را پشت سر گذاشته است و انگیزه اصلی اش فرانیازها یا ارزش های وجودی است. خودشکوفایی در طول زندگی، پیوسته سیر صعودی دارد (شکرکن، ۱۳۷۲).
در مورد نماز و ارزش های دینی باید مسئله انگیزه های متعالی و سلسله مراتب نیازها در روان شناسی را، متخصصان فن در تنظیم برنامه ها به دقت بررسی کنند.

دیدگاه کلبرگ

کلبرگ نیز یکی از روان شناسانی است که به وجود سطحی متعالی و جهان شمول اشاره کرده است. کلبرگ معتقد است استدلال در مورد مسائل اخلاقی، در پنج مرحله تحول پیدا می کند. بنابر دیدگاه کلبرگ، برای رسیدن به مرحله بالای قضاوت اخلاقی، فرد علاوه بر توانایی استدلال منطقی باید قادر به درک دیدگاه دیگران باشد و گرنه در سطوح پایین قضاوت اخلاقی باقی خواهد ماند (kohlberg, 1976).
کلبرگ مراحل رشد اخلاق را در سه سطح مطرح می کند: ۱. سطح اخلاق پیش قراردادی؛ ۲. سطح اخلاق قراردادی؛ ۳. سطح اخلاق فوق قراردادی. در سطح اول، رفتار اخلاقی کودک بر اساس دوری از تنبیه و گرفتن پاداش بیان می شود. می توان رفتار
کودک را مطابق پیامدهای مادی آن رفتار (تنبیه و تشویق) یا برحسب قدرت کسانی که قانون را برای کودک می سازند (معمولا پدر و مادر) تفسیر کرد. در این دوره، اخلاق هنوز درونی نشده است. در سطح دوم، رفتار اخلاقی فرد برای سازگاری و هماهنگی با نظم اجتماعی و تمایل برای حفظ این نظم است. کودک در این دوره با والدین خود همانندسازی می کند، و معیارهای اخلاقی در او درونی نشده است. در سطح سوم، استدلال ها و قضاوت های اخلاقی افراد درونی می شود و رفتار اخلاقی، با رمزی اخلاقی درونی شده هدایت می شود. اخلاق در این دوره براساس اصولی جهانی و برتر از قراردادهای اجتماعی است (جمعی از مولفان، ۱۳۷۰).
بنابراین در تنظیم برنامه هایی که جنبه اخلاقی و مذهبی دارند، به دیدگاه روان شناسانی مانند کلبرگ باید توجه کرد.
برنامه های مربوط به کودکان زیر هفت سال، براساس اخلاق پیش قراردادی است و از جایزه و تشویق بیشتر می توان استفاده کرد. در بچه های بین هفت تا دوازده ساله، مرحله اخلاق، پسر خوب – دختر خوب بودن است. برای همین توجهات و تشویقات از سوی مربیان، حتی به طور زبانی و شفاهی موثر است. در مرحله نوجوانی، اخلاقی برپایه قانون و نظم است. از این راه می توان وارد شد و تاثیرات مسائل مذهبی، از جمله نماز را در این خصوص به آنان یادآوری کرد.
سطح اخلاق برتر از قراردادی، زمانی در فرد رشد می کند که توانایی کافی برای تفکر انتزاعی و مجرد پیدا کرده باشد و به آخرین مرحله از رشد ذهنی اش رسیده باشد. برنامه های جوانان در مورد نماز می تواند همراه با استدلال منطقی، به گونه ای عمیق تر از مراحل قبل باشد. در واقع سال های کودکی بیشتر صرف ایجاد عادات خوب اخلاقی و یا رفتارهای مذهبی می شود و از نوجوانی به بعد، دلایل جنبه عقلانی تر پیدا می کنند، تا دوره جوانی که بررسی آثار نماز خواندن، در بحث های حتی مستقیم بسیار موثر خواهد بود. هر چند در ضمن برنامه های غیر مستقیم؛ مثلا از طریق فیلم ها می توان به آثار مثبت نماز
خواندن در رفتار و سرنوشت افراد پرداخت، روش های مستقیم نیز در این زمینه کارساز خواهد بود؛ چون در بسیاری از موارد نوجوان و جوان شناخت کافی ندارد و کتب مناسب در این مورد به راحتی در دسترس این گروه سنی قرار نمی گیرد، و چه بهتر که این اطلاعات و دانش ها از طریق برنامه های تلویزیون با در نظر گرفتن علایق و رغبت ها و هیجانات ویژه دوره نوجوانی و جوانی باشد.
بنابراین در شکل دادن شخصیت مذهبی کودک و نوجوان، باید مراحل رشد آنان را در نظر گرفت. به طور که افراد با دیدن این برنامه ها بتوانند دانش و برداشت های گذشته خود را در مورد نماز، در یک مجموعه و قالب جای دهند و دید روشنی پیدا کنند.
در رسانه ملی (تلویزیون) برنامه ها باید براساس تحول انگیزشی تنظیم شود، و موضوع نیت نماز نیز باید بررسی شود. در مراحل پایین تر سنی، انگیزه کودک و نوجوان جلب رضایت دیگران است و انگیزه های اجتماعی برای نمازگزاران قوی تراست؛ ولی کم کم به دلیل رشد عقلی، باید زمینه برای آشنا کردن نوجوانان با سطح متعالی انگیزش فراهم شود؛ یعنی فرد پی ببرد به اینکه ایمان به خدا و نماز خواندن، او را از قیودی مثل خود و جامعه و هر قید دیگر رها می کند و به سطح بالایی از انگیزه ها و نیت ها می رساند؛ قربه الی الله شدن نماز، امری است که در نهایت در برنامه های رسانه باید تبلیغ شود.

روش تلقین و القا در رسانه

اصل تغییر ظاهر نیز در برنامه های تلویزیون اهمیت خاص دارد. طبق این اصل هر گاه بخواهیم تغییر و تحولی در باطن کسی پدید آوریم، باید امکان تغییر ظاهر را در او به وجود آوریم، به عبارتی اگر در ظاهر فردی تحولاتی به وجود آید، احساسات، افکار و تصمیم گیری های مطلوبی در درون او ایجاد خواهد شد. از روش هایی که ناظر به این اصل است، روش تلقین به نفس است. تلقین به صورت قولی، که از طریق به زبان آوردن قولی معین و فعلی که به آشکار ساختن عملی، تاثیر در درون فرد به وجود می آورد (باقری، ۱۳۸۵). هر گاه دو گونه تلقین قولی و فعلی در هم آمیزند، تاثیری
دوچندان به بار می آورند. با تلقین، هیجانات و نگرش ها جذب می شوند. «تلقین در اخلاق، می تواند جذب عادات خوب شخصی و رسوم جامعه را تسهیل کند و غالباً ابزار نیرومندی در تقویت وجدان است» (Bull, 1973).
نماز برجسته ترین چهره این به هم آمیختگی است. نماز گزار سخنان معینی بر زبان می راند و حرکات معینی انجام می دهد که هر یک، با حالات باطنی ویژه ای تناسب دارد. در رسانه از طریق نشان دادن این تلقین قولی و فعلی و به روش مستقیم، زیبایی های نماز به نمایش گذاشته می شود و تاثیر ویژه خود را القا می کند.

روش زمینه سازی و اسوه سازی در رسانه

اصل اصلاح موقعیت در تربیت اسلامی نیز اهمیت خاص دارد. مطابق این اصل برای زدودن پاره ای از حالات و رفتارهای نامطلوب و برای ایجاد حالات و رفتارهای مطلوب در انسان، باید محیط او را تغییر داد و به سطح مطلوبی رساند. برای اجرا کردن این اصل روش هایی مانند زمینه سازی و اسوه سازی مناسب است (باقری، ۱۳۸۵).
در زمینه سازی، اوضاع و بسترها به طور مناسب انتخاب و تنظیم می شوند، به طوری که هم احتمال بروز رفتارها و حالات مثبت افزایش می یابد، و هم احتمال بروز رفتارها و حالات منفی کاهش می یابد. روش اسوه سازی، از شیوه های عینی و کاربردی تربیت اسلامی است و برجان و دل متربی می نشیند. شخصیت کودک و نوجوان از این طریق ساخته می شود.
در روش اسوه سازی با ارائه الگویی خوب و نیک، نمونه رفتار و کردار مطلوب عملاً در معرض دید فرد قرار می گیرد و به گونه ای او را به پیروی از آن الگو وادار می کند، تا مطابق با آن، عمل نمونه در خود پدید آورد. استفاده از شخصیت های اجتماعی و تاریخی و ملی و مذهبی در زمینه نماز، می تواند بسیار موثر باشد. در برنامه هایی که توجه و دقت نوجوان و جوان را به سمت نماز جلب می کند، می توان زمینه مناسب را ایجاد کرد.

عوامل ایجاد کننده دقت در نماز از دیدگاه روان شناسی

مطالعات روان شناسی نشان می دهد «در جریان یادگیری، معمولاً آنچه با ناراحتی توأم باشد یا سبب پیدایش اضطراب گردد، زودتر فراموش می شود و آنچه با خوش حالی و شادمانی همراه است بهتر در خاطر می ماند. عامل تشویق یا تقویت تا حدی در جریان یادآوری تاثیر دارد» (شریعتمداری، ۱۳۶۹). از همین امر در برنامه های تلویزیون می توان استفاده کرد و موضوعات مربوط به نماز را در زمینه عاطفی مثبت ارائه داد. این زمینه عاطفی مساعد، مانند محرک فرد را به تلاش وامی دارد و در جریان یادگیری این عبادت نقش موثر ایفا می کند.
مسئله دیگر آن است که برای ایجاد بستر و زمینه ای مطلوب در میان برنامه های رسانه، باید برنامه های مربوط به نماز طوری تنظیم شوند که توجه نوجوان و جوان را جلب کنند. دقت مقدم بر ادراک و یادگیری و انجام عمل است. نوجوان دائما در برنامه های گوناگون با محرک های متنوع برخورد دارد؛ اگر بخواهد به یکی از این محرک ها (برنامه مربوط به نماز) دقت کند باید آن را انتخاب کند و انتخاب، مستلزم آمادگی هایی در فرد است. همچنین عواملی در توجه و دقت موثر هستد که به مواردی از آنها اشاره می شود، که باید در مورد تبلیغ نماز برای کودکان و نوجوانان مورد توجه قرار گیرند.
تغییردر محرک، یکی از عوامل خارجی است که در دقت موثر است. این تغییر ممکن است کمی، مکانی، زمانی، تدریجی و یا ناگهانی باشد. در هر صورت باید موقعیت و نوع برنامه در نظر گرفته شود تا از آن عامل بتوان استفاده کرد (شریعتمداری، ۱۳۶۹).
تکرار، یکی از عوامل مهم در جلب توجه به بعضی از جنبه های مهم اطراف ماست. وقتی محرکی چندین بار تکرار شود، اگر در آغاز متوجه آن نشده باشیم، ممکن است سرانجام توجه ما را جلب کند. البته این تکرار نباید بیش از حدی معین ادامه پیدا کند؛ زیرا باعث کم شدن توجه می شود (مان، ۱۳۶۹). برای جلوگیری از این امر، در تبلیغات مربوط به نماز باید آن را با نوآوری همراه کرد.
حتی در رنگ های مورد استفاده در لباس و یا تزیینات برنامه های تلویزیونی باید دقت کرد و از رنگ های جالب توجه برای کودک و نوجوان استفاده کرد.
شدت محرک نیز عامل موثری است که باعث جلب توجه فرد می شود. محرک قوی، زودتر از محرک ضعیف نظر فرد را جلب می کند. مطالعات روان شناسان نشان می دهد اندازه شیء و شدت محرک در قدرت آن تاثیر دارد.
از عوامل درونی موثر در دقت و توجه، احتیاجات اساسی است که محرک عمده ای در جلب دقت افراد است. اموری که با احتیاجات اساسی کودک و نوجوانان ارتباط دارد، زودتر توجه بینندگان را جلب می کند. سازندگان برنامه های تلویزیونی باید ارتباط مطالب مربوط به نماز را با احتیاجات اساسی افراد روشن سازند. رغبت نیز از عوامل درونی ای است که نقش عمده ای در جریان دقت بازی می کند. معمولاً افراد به امری توجه می کنند که مورد علاقه و رغبت آنها باشد (شریعتمداری، ۱۳۶۹).

روش آراستن ظاهر و تزیین کلام در رسانه

اصل دیگری که در تربیت اسلامی به آن پرداخته شده، اصل آراستگی است، این اصل بیانگر آن است که در فرایند تربیت، آنچه عرضه می شود باید به خوبی آراسته شود تا رغبت ها برانگیخته شود (باقری، ۱۳۸۵).
روش هایی که از طریق آنها آراستگی تامین می شود عبارت اند از: روش آراستن ظاهر؛ و روش تزئین کلام. در برقرار کردن ارتباط تربیتی با متربی، باید به آراستگی ظاهر پرداخت تا با زیبایی آشکار، زمینه برای آراستگی باطنی فراهم شود.
زیبایی خواهی یکی از خواسته های فطری است که در مراحل گوناگون رشد شامل کودکی و نوجوانی و جوانی، به منزله عاملی موثر در جلب و جذب افراد دخالت می کند. می توان از توجه دادن به زیبایی های مادی به مثابه زمینه ای جهت گرایش به زیبایی معنوی استفاده کرد. در روش تزیین کلام، با استفاده از کلام زیبا و جذاب به خصوص کلام
آهنگین و شعر، همراه با مضامین تربیتی در مورد نماز می توان برای تهییج احساسات مثبت اخلاقی در جهت یادگیری و توجه به نماز استفاده کرد.

روش موعظه حسنه در رسانه

یکی دیگر از اصول تربیت اسلامی، اصل تذکر است. این اصل بیانگر آن است که گاه باید آنچه فرد به آن علم دارد. برای او باز گفت؛ زیرا بسیاری از دشواری های انسان بر اثر نسیان است. تذکر، هم علم فراموش شده را به یاد می آورد و هم علم فراموش نشده و بی خاصیت را زنده می کند و می انگیزد. طبق این اصل، روش های تربیتی باید به آگاهی های فرد تحرک ببخشند. یکی از این روش ها «موعظه حسنه» است. قرآن با قید «حسنه» تاثیر این روش را یادآوری کرده است.
البته در برنامه های رسانه، این امر باید به وسیله موعظه گر خیراندیش و همراه با نرمی و شفقت باشد، تا تاثیر داشته باشد و یا آنکه به طور غیر مستقیم در قالب فیلم ها، از این روش استفاده کنند. «البته افراد معتقد و زنده دل بیشتر از این شیوه تاثیر می پذیرند و افراد افسرده و به قول سعدی دل مرده، وعظ و نصیحت در آنان اثر ندارد. سعدی خود نیز در بوستان و گلستان از این روش بهره جسته است و با لحن صمیمی، گروه های مردم را نصیحت کرده و آنان را به نیکی فضیلت خوانده است» (بهشتی، ۱۳۸۰).

نتیجه گیری و ارائه راهکارهای عملی در مورد تبلیغ نماز در رسانه

ملاحظه شد که با توجه به تربیت دینی و اهمیت نماز، و با تاثیر خاص تلویزیون که بر بیننده به ویژه کودک و نوجوان دارد، برنامه های مستقیم و غیر مستقیم این رسانه باید با تلاش کارشناسان تعلیم و تربیت و روان شناسان و متخصصان مسائل دینی تنظیم شود.
در این مقاله، شیوه های تربیت اسلامی در مورد موضوع نماز بررسی، و مشخص شد که با تکیه بر اصول تحول باطن و تغییر در ظاهر و اصلاح محیط و آراستگی و تذکر، چگونه می توان از روش های موثر تربیتی برای تبلیغ نماز در رده های سنی بهره جست.
با در نظر گرفتن این روش ها، از مجموع دیدگاه های تربیتی، راهکارهای عملی را در تنظیم برنامه ها می توان ارائه داد. در ارتباط رسانه ای، باید ارکان ارتباط را در نظر گرفت: فرستند پیام، مخاطب یا گیرنده پیام، پیام، روش ارتباط. در مورد هر کدام از این ارکان، نکاتی باید مورد توجه قرار گیرد:

۱. فرستنده پیام:

یعنی شخص یا اشخاصی که از طریق رسانه با مخاطبان ارتباط برقرار می کنند. در هر الگوی ارتباطی، فرد یا افرادی به منزله منبع یا فرستند پیام برای برقراری ارتباط وجود دارد که وجودش برای برقراری ارتباط بسیار لازم است. منبع پیام باید اطلاعات، ارزش ها و اندیشه هایی که می خواهد به طور موثر به گیرنده پیام برساند، به صورتی درآورد که قابل انتقال باشد (شعبانی، ۱۳۸۴). ارتباط گیرنده باید فرد مقبول و آراسته و مسلط به موضوع باشد؛ تا پیامش موثر واقع شود. پیام به وسیله کودک و نوجوان و جوان باید ارائه شود و در بعضی موارد از اشخاص مسن باید استفاده کرد. جوان از جوان زودتر تاثیر می پذیرد و با روش همدلی ارتباط را نزدیک و عمیق تر می توان کرد.

۲. گیرنده پیام:

عنصر مهم ارتباط، گیرنده پیام است که حالت انفعالی ندارد. آنان از بین پیام های گوناگون، آنچه به نیازها و نظریاتشان نزدیک است می گیرند و پیام ها را می سنجند و پیام مورد نظر خود را انتخاب می کنند. نباید معلومات و اطلاعات، گرایش ها و طرز فکر، مهارت و خصوصیات اجتماعی و فرهنگی گیرندگان پیام را از نظر دور داشت (شعبانی، ۱۳۸۴). باید مخاطب را با کمک متخصصان تعلیم و تربیت و روان شناسی مسائل دینی بشناسیم، به صورتی که مخاطب دقیقا از لحاظ ویژگی های رشد ذهنی و اجتماعی و عاطفی و… بررسی شود تا هم شناخت و آگاهی، و هم انگیزش آنها افزایش یابد.

۳. پیام:

پیام باید همراه با جاذبه های هنری باشد تا گیرایی داشته باشد. نوع پیام باید کوتاه و مفید و در عین حال رسا باشد و به طور کلی، در برنامه های مربوط به کودک و نوجوان از پرگویی باید پرهیز کرد. در نظر گرفتن تنوع و تازگی و سایر عوامل ایجاد کننده
دقت و توجه که در مقاله به آنها اشاره شد، اهمیت فراوان دارند.
در پیام که در قالب برنامه های مستقیم یا غیر مستقیم ارائه می شود، فقط به چگونگی نماز و دلایل و فواید آن پرداخته نشود، بلکه به موضوعات مهم دیگر در مورد نماز اشاره شود؛ مانند شروط کمال عباداتی مثل نماز، نشان قبولی، شرایط صحت عبادات و بسیاری از موارد دیگر که برای کودک و نوجوان مبهم است. همچنین موضوعاتی مثل شناخت علل انحرافات تربیتی و اخلاقی که منجر به ترک نماز می شود و همراه شدن نماز با فضایل اخلاقی و موفقیت در زندگی بررسی شود. زمان ارائه برنامه نیز اهمیت دارد که باید در نظر گرفته شود.

۴ . روش و ابزار ارتباط:

پیام باید در اوضاعی خاص و با «ابزار» و از «راه و روشی» در اختیار گیرندگان پیام قرار داده شود. فرستنده برای ایجاد ارتباط باید حامل و کانالی متناسب با پیام و ویژگی های گیرندگان انتخاب کند. بنابراین در مورد موضوع نماز، باید از روش های مناسب تبلیغی از دیدگاه تربیت اسلامی استفاده شود.
مراجعه به نظریات متخصصان علوم تربیتی و روان شناسی در این زمینه، امری ضروری است. چنان که در ضمن مقاله اشاره شد، با استفاده از روش های اعطای بینش، روش تلقین و القا و روش زمینه سازی و الگودهی، می توان پیام تبلیغ و آموزش نماز را به مخاطبان ارائه کرد.
در مجموع می توان به این نکته اشاره کرد که افراد گوناگون و از جمله کودکان و نوجوانان، در برابر محصولات تولیدی رسانه ها عکس العمل نشان می دهند. این محصولات پس از دریافت، براساس اندوخته های ذهنی مخاطبان به فهم و درک و معرفت تبدیل می شود؛ یعنی در نهایت به یک فهم جدید عقلانی که جهت دهنده رفتاری از اوست مبدل می شود؛ بنابراین رسانه های جمعی خصوصا تلویزیون، بر مخاطبان کودک و نوجوان تاثیرات انکار نشدنی دارند.

پی نوشت ها :

۱.استادیار گروه علوم تربیتی دانشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران.

منابع تحقیق
۱.
قرآن کریم.
۲.
نهج البلاغه.
۳.
شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۱.
۴.
الحر العاملی، محمدبن الحسن، وسائل الشیعه، ج۳.
۵.
باقری، خسرو (۱۳۸۵)، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، ج اول، مدرسه، تهران.
۶.
بهشتی، محمد و همکاران (۱۳۸۰)، آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، ج چهارم، سمت، تهران.
۷.
جمعی از مولفان (۱۳۷۰)، روان شناسی رشد(۱)، سمت، تهران.
۸.
شریعتمداری، علی (۱۳۶۹)، روان شناسی تربیتی، امیرکبیر، تهران.
۹.
شعبانی، حسن (۱۳۸۴)، مهارت های آموزشی و پرورشی، سمت، تهران.
۱۰.
شکرکن، حسین و همکاران (۱۳۷۲)، مکتب های روان شناسی و نقد آن، ج دوم، سمت، تهران.
۱۱.
طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۷۰)، المیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، ج شانزدهم، بنیاد علمی و فرهنگی علامه طباطبایی.
۱۲.
طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۷۰)، المیزان، ترجمه ناصر مکارم شیرازی، ج اول، بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی.
۱۳.
فرید، مرتضی (۱۳۶۸)، الحدیث: روایات تربیتی، ج دوم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
۱۴.
مان، نرمان. ل (۱۳۶۹)، اصول روان شناسی، ترجمه محمود ساعتچی، ج دوم، امیرکبیر، تهران.
۱۵. Bull. S. Norman (1973), Moral Eduction,. London, Rout ledge and kegan Paull.
۱۶. Kohlberg, L. (1976), Moral Stages Moralization: The Cognitive Development at Approach in. Lickonona, J. (ED), Moral Development Behavior Theory, Research and social Issues, Holt, Rinehart and Winston, New York.
منبع مقاله :
جمعی از نویسندگان، (۱۳۸۸)، مجموعه مقالات همایش تربیت دینی، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پرورشی امام خمینی (رحمه الله).

چطور برای نماز صبح بیدار شوم


چرا خداوند متعال نماز صبح را قرار داد ؟ در حالی که اینقدر کار سختی است و در اغلب اوقات قضا می شود؟ خواب دم صبح خیلی شیرین و سنگین است چطور می توان از آن دل کند و مشغول نماز شد؟
عامل اصلی و زیربنایی سستی در نماز و خواب ماندن برای نماز صبح و یا هر کوتاهی ای که در زمینه دین و عبودیت پیدا می شود در ضعف ایمان است. البته همه ما کم و بیش از این عارضه رنج می بریم و ایمان کامل برای انسان مومن یک ایده آل و آرزوی نهایی است ولی باید بکوشیم هر چه بیشتر آن را تقویت نماییم. در روایت هست که ایمان ده درجه دارد و وظیفه مومن حرکت در این مسیر و افزودن به این درجات است. گناه بودن در صورتی است که اراده خودش در این زمینه دخیل باشد.
اما برای بیدار شدن شرایط ظاهری هم کمک کار است. خواندن نماز صبح در اول وقت آن شاید از نمازهای دیگر مشکل تر باشد ؛ چرا که کندن از رختخواب گرم و لذت خواب در ابتدای راه سخت است ولی نماز گزار می تواند با کمی تمرین و ممارست از منافع سحر و صبح بهره مند گردد و از فیض نماز اول وقت ( بالاخص نماز صبح ) بی نصیب نماند.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمودند:
هیچ بنده ای نیست که به اوقات نماز و مواضع خورشید اهتمام ورزد مگر اینکه آسودگی در هنگام مردن و از بین رفتن غم و اندوه ها و نجات از آتش را برایش ضمانت کنم . (میزان الحکمه / ج ۷ / ص ۳۱۲۹)
از دست دادن سحر خیزی معلول علت های مختلفی می باشد. مهمترین عامل آن این است که انسان به درستی نمی داند هدف زندگی چیست و دین و عبادت چه نقشی در رسیدن به این هدف دارد. کسانی که هدفمند زندگی می کنند و می دانند برای چه باید دین دار بود چه بسا انگیزه بسیار قوی ای در این زمینه دارند و این مشکل را ندارند.
زندگی از نظر اسلام که دین توحیدی است فرصت خدایی شدن انسان است و هدف زندگی هم همین است. انسان مظهر خدا است و یک عمر فرصت دارد که این مظهریت خود را بالفعل کند و هر چه بیشتر صفات خدا را در خود جای دهد و پر از خدا شود و خدایی گردد. مانند آهنی که چون در کنار آتش قرار می گیرد به رنگ آتش در می آید و صفات آتش پیدا می کند از زیبایی و قدرت و حرارت و… .
در زندگی انسان نیز فرصت های فراوانی مانند اوقات نماز و روزه و حج و خدمت به خلق خدا و مانند آن وجود دارد که همه فرصت های خدایی شدن انسان هستند. انسان خداجو تمام سعی اش این است که فرصت ها را از دست ندهد و از آن به نحو احسن برای کمال و قرب خود به خدا استفاده نماید. در این میان نماز صبح و اول وقت بسیار اهمیت دارد.
مومنین و اولیای خدا این مشکلات را ندارند دلیل آن هم روشن است. چون ایمان قوی ای دارند. باید ایمان را تقویت کنیم. با معرفت توحیدی هستی و خداوند با تسلیم. با ولایت پذیری و رابطه با اولیای خدا. از طریق رابطه با قرآن کریم. قرآن کتاب توحید است وقتی به درستی با آن رابطه نداریم و وقتی حتی آن را نمی خوانیم مشکل پیدا می کنیم. ایمانمان ضعیف می شود. هجوم فرهنگی دشمن هم که غوغا کرده.
شیطان و نفس و دشمن هم فراوان داریم. چاره ای جز خودسازی نیست. خودسازی یعنی خود را از هر چه غیر خدایی است خالی کنی و پر از خدا شوی مانند بطری ای که پر از هوا است و وقتی شما آن را از آب پر می کنید هوای آن خالی و آب جای آن را می گیرد. باید اندیشه و اخلاق و علم و عمل مان توحیدی و پر از خدا شود تا راحت شویم تا انگیزه زندگی داشته باشیم و تا با اشتیاق به سوی خدا برویم و با علاقه نماز بخوانیم.
اگر چیزی به نام خواب وجود نداشت، چه اتفاقی می افتاد!! خواب و استراحت یکی دیگر از نعمت های خداوندی است که ما از آن غافل هستم. امیدواریم خداوند توفیق شکر گذاری نعمت هایش را به ما عنایت بفرماید.
قرآن کریم در مورد شب و استراحت در آن می فرماید:
وَ جَعَلْنَا نَوْمَکمُ‏ْ سُبَاتًا وَ جَعَلْنَا الَّیلَ لِبَاسًا؛ و خواب شما را مایه آرامشتان قرار دادیم ، و شب را پوششى (براى شما) “.۱

درمان واقعی بیداری صبح برای نماز:

لطفا دقت کنید!! من از شما سوال می کنم آیا در مواقعی که قرار است صبح زود از خواب بلند شوید نیز نمی توانید از خواب بلند شوید؟ مانند مواقعی که برای رفتن به کوه و گردش با دوستان خود صبح زود برنامه ریزی نموده اید! یا مثلا امتحان دارید! آیا تاکنون فکر کرده اید چرا وقتی با دوستتان قرار دارید فوراً بیدار می شوید و چه بسا بدون کوک کردن ساعت و از مدت ها قبل از ساعت قرار خود به خود بیدار می شوید و هیچ چیزی مانع بیدار شدن شما نمی شود اما هنگامی که می خواهید نماز بخوانید و با خدا صحبت کنید و قرار ملاقات با خدا دارید اینطور نیست و هر کاری می کنید بیدار نمی شوید و اگر بیدار شدید دوباره می خوابید؟
می دانید مشکل ما چیست؟ مشکل این است که ما به قراری که با دوستمان داریم بیشتر معرفت داریم و بیشتر ایمان داریم و رابطه با دوستان را بیشتر دوست داریم تا نسبت به خداوند. مشکل در ضعف ایمان است. نمی دانیم خدا چیست و چه خاصیتی برای ما دارد. از رابطه با دوست لذت می بریم اما از رابطه با خدا لذت نمی بریم. وقتی یاد دوست را در ذهن خود کوک می کنیم بدون ساعت بیدار می شویم ولی وقتی یاد خدا را در خود کوک می کنیم نمی توانیم بیدار شویم.
این یک مشکل فنی ایمانی است. تمام کسانی که صبح بیدار می شوند و کسانی که حتی قبل از صبح بیدار می شوند و نماز شب می خوانند اینها با ساعت بیدار نمی شوند. ساعت کمک می کند ولی ساعت به انسان انگیزه نمی دهد. دستگاه انگیزشی انسان را فقط و فقط خدا تحریک می کند. تا معرفت و محبت خدا در دل انسان کوک نشود انسان نمی تواند بیدار شود. شما اگر می خواهید صبح بیدار شوید اول باید عشق خدا را در خودتان کوک کنید و بعد البته رعایت موارد زیر هم می تواند کمک کار باشد.
رعایت نکاتی که ذکر می شود بعد از کوک کردن یاد و عشق خداوند در دل می تواند شما را در بیدار شدن به موقع برای نماز صبح یاری کند:

نکته ی اول:

هر چه معده در هنگام خواب شب سبک باشد، به هنگام صبح راحت تر می توانید از خواب برخیزید. از این رو فاصله ی ۲ ساعت بین خوردن شام و خواب فاصله ی مناسبی است . البته بهتر است غذایی که میل می کنید، نیز غذایی سبک و کم حجم باشد .حضرت عیسی علیه السلام می فرماید:
ای بنی اسرائیل! پرخوری نکنید؛ زیرا هر که زیاد بخورد، زیاد می خوابد وهر که زیاد بخوابد، کمتر نماز می خواند وهر که کمتر نماز بخواند، در زمره غافلان قلمداد می شود.۲
امام صادق علیه السلام در مورد سخنانی که میان حضرت یحیی علیه السلام و ابلیس گذشت، فرمودند:
یحیی به شیطان گفت: این آویزها چیست؟ شیطان گفت: اینها شهوات و امیالی است که فرزند آدم گرفتار آنها شده است. یحیی گفت: آیا چیزی از آنها برای من نیز هست؟ شیطان گفت: گاه سیر و پر می خوری و ما هم تو را از نماز و یاد خدا باز می داریم. یحیی گفت: با خدا عهد می بندم که هرگز معده خود را از غذا پر نکنم و ابلیس گفت: من هم با خدا عهد می بندم که از این پس هرگز مسلمانی را اندرز ندهم. آن گاه امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: ای حفص! با خدا عهد می بندم که جعفر و خاندان جعفر هرگز شکم های خود را از طعام انباشته نکنند….۳

نکته ی دوم:

بدن انسان به خصوص در شب به خواب کافی نیاز دارد و اگر این نیاز برطرف نشود در کار روزانه و… ایجاد خلل می کند. شب نشینی ها و خوابیدن دیر هنگام در بیدار نشدن برای نماز و یا کسالت در آن بسیار مؤثر است. معمولا ً کسانی که تا دیر وقت بیدارند، نمی توانند نماز صبح را بجا آورند. اگر هم بیدار شوند طبیعی است که نمازی با کسالت و خواب آلودگی بخوانند .
حضرت علی علیه السلام درباره ی آیه ی ای کسانی که ایمان آورده اید در حال مستی به نماز نزدیک نشوید تا بدانید چه می گویید پرسیدم فرمودند:
شما را از خواب آلودگی و چرتی است که نمی گذارد بدانید در رکوع و سجود و تکبیرتان چه می گویید .۴
بنابر این دیر خوابیدن در شب ما را از درک لذتهای معنوی در سحر و نماز محروم می کند.

نکته ی سوم:

رعایت آداب خواب از جمله : وضو گرفتن خواندن سوره های توحید، ذکر صلوات، تسبیحات اربعه، تسبیح حضرت زهرا سلام الله علیها آیه الکرسی بخصوص خواندن آیه ی آخر سوره ی کهف و نیز توسل به امام زمان برای محروم نماندن از فیض نماز اول وقت و… از جمله اموری است که خواب مؤمن را همراه با هدف و انگیزه می کند و این توجه و هدفمندی در بیداری صبح تأثیرگذار خواهد بود. البته اگر بجا آوردن همه ی آداب خواب برایتان سخت است به هر میزان که مقدورتان می باشد انجام دهید .

نکته ی چهارم:

در مواقعی که زنگ ساعت شما را بیدار نمی کند، بهتر است به یکی از نزدیکان سفارش کنید که شما را در ساعت مقرر بیدار کند. در ضمن برای ایجاد عادت می توانید مثلاً ۲۰ دقیقه مانده به طلوع آفتاب بیدار شوید و نماز خود را بجا بیاورید و هر روز نماز خود را سعی کنید به نماز اول وقت نزدیک تر نماید.

نکته ی پنجم:

انجام هر کاری در ابتدا ممکن است کمی سخت باشد، ولی با تمرین و ممارست و استقامت و پایداری آن عمل آسان خواهد شد. خیلی از جوانان تلاش کرده اند و به نتیجه نیز رسیده اند.

نکته ی ششم:

جهت پایبندی به تصمیم برای خود برنامه تنبیه بگذارید. به عنوان مثال با خود عهد ببندید که هرگاه سر ساعت مورد نظر از خواب بلند نشدید، برنامه ی مورد علاقه تان را که هر روز دنبال می کردید ترک نمایید.

نکته ی هفتم:

یکی از کارهای شیطان قبل از انجام هرعبادتی این می باشد که، آن را برای ما سخت جلوه می دهد. مانند ذره بین که اجسام کوچک را بزرگ نشان می دهد و در این صورت است که با بزرگ نشان دادن چیزی فرد در خود احساس ناتوانی می کند.

نکته ی هشتم:

نمازهای روزانه ی خود را سعی کنید در مساجد به جای آورید و از این طریق روحیه یی معنویتان را بالا ببرید. هر مقدار که ایمان تان افرایش یابد، انجام اعمال عبادی برایتان آسان تر خواهد شد.

نکته ی نهم:

همان طور که انجام عبادت ایمان را افزایش می دهد، گناه نیز ایمان فرد را سست کرده و توفیق عبادت را از فرد می گیرد. بر این اساس باید انسان از گناه خود توبه حقیقی نماید تا به انجام عبادت موفق شود.
پیامبر خدا صلی الله علیه وآله و سلم می فرمایند:
نیکی را نور دل و آرایه (زیبای و روشنای) رخسار و نیروی کار یافتم و بدی و گناه را سیاهی دل و سستی در کار و زشتی چهره .۵

نکته ی دهم:

در مورد آثار و پیامدهای نماز تأمل کنید، البته اگر قبل از نمازهای روزانه و شب به هنگام خواب باشد، موثر تر است. این مطلب را به عنوان اصل کلی در ذهن داشته باشید، هر مقداری آگاهی ما در مورد مسئله ای افزایش یابد احتمال انجام آن کار (در صورت مثبت بودنش) نیز افزایش می یابد. از این رو به این مطالب دقت کنید: ” و کسانی که بر نمازهایشان مواظبت می کنند . آنان همان وارثانند (وارثان بهشت) “.۶
امام علی -علیه السلام- می فرمایند:
هیچ کاری نزد خدای عزو جل محبوب تر از نماز نیست. پس مبادا چیزی از امور دنیا شما را از اوقات نماز باز دارد ؛ زیرا خدای عز و جل مردمانی را نکوهیده و فرموده است : ” همانان که از نمازشان غافلند ” یعنی از اوقات نماز غافلند و به آن اهمیتی نمی دهند.۷
در اهمیت صبح همان بس که خدای عز و جل به آن قسم خورده است : ” و سوگند به صبح چون آشکار شود ۸ و سوگند به صبح چون بدمد ۹ “.
بر این اساس می توان با برنامه ریزی صحیح از این لحظات ملکوتی بهره برد و خود را محروم نکرد و آن را مقدمه ای برای سحر خیزی قرار داد .
علامه حسن زاده ی آملی ( حفظه الله تعالی ) می فرمایند : کسی که سحر ندارد از خود خبر ندارد!
پیامبر خدا صلی الله علیه وآله می فرمایند:
ای ابوذر! پروردگارت عزّ وجلّ، به وجود سه نفر، بر فرشتگانش می بالد : مردی که در جایی تنها باشد وبه وقت اذان اذان بگوید ونماز بخواند. پروردگارت به فرشتگان می فرماید: ببینید بنده من نماز می خواند وهیچ کس جز من او را نمی بیند . پس هفتاد هزار فرشته به زمین فرود آیند وپشت سر او به نماز ایستند وتا فردای آن روز برایش آمرزش می طلبند. و مردی که شب هنگام در تنهایی برخیزد و نماز گزارد و سجده کند و در حال سجده خوابش برد . پس ، خداوند متعال فرماید: به بنده من بنگرید که روحش نزد من است وبدنش در طاعت من سجده کنان…. ۱۰
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند: هیچ بنده ای نیست که به اوقات نماز و مواضع خورشید اهتمام ورزد مگر اینکه آسودگی در هنگام مردن و از بین رفتن غم و اندوه ها و نجات از آتش را برایش ضمانت کنم .۱۱

پی‌نوشت‌ها:

۱. صلوه الخاشعین، شهید دستغیب.
۲.
اسرار نماز، محسن قرائتی.
۱ .
نباء/۹ و ۱۰.
۲ .
میزان الحکمه/ ج ۱/ ص ۱۸۶ .
۳ .
همان/ ۱۸۷.
۴ .
همان/ ج ۷ / ص ۳۱۲۹.
۵ .
همان/ج۳/۱۱۴.
۶ .
مؤمنون / ۹ و ۱۰.
۷ .
میزان الحکمه / ج ۷ / ص ۳۱۲۹.
۸ .
مدثر / ۳۴.
۹ .
تکویر / ۱۸.
۱۰ .
میزان الحکمه / ج ۲/ ص ۵۵۷.
۱۱ .
همان.

بررسی فریضه الهی نماز، تاثیر و جایگاه آن در زندگی انسان

نویسندگان:
بهروز احمدی*
فیروز احمدی**
عبدالمجید احمدی***
منبع:راسخون

چکیده

از آنجائی که خداوند سرشت انسان را خداپرست آفریده و خداشناسی و خداگرایی فطری اوست، همچنین آغاز پرواز و عروج انسان از مرحله حیوانیت به بالاترین جایگاه انسانی در أعلی درجه قرب الهی، از سکوی عبادت خالصانه و آگاهانه حق شروع می‌شود؛ لذا بشر در طول تاریخ همواره به دنبال پرستش معبودی بوده، که مظهر و نمود عینی آن عبادت در ادیان الهی در نماز تجلّی یافته است. و نیز چون، ارائه معارف دین اسلام، در زمینه های عقاید، احکام و اخلاق، به زبانی ساده و روان با استناد به آیات و احادیث، ضرورتی انکارناپذیر است؛ و در این میان نماز از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است تا حدی که پیامبر (ص) فرمودند: هر که نماز را سبک شمارد، از امت من نیست. بنابراین در نوشته ی حاضر به تبیین حقیقت نماز و فلسفه وجوب این فریضه می پردازیم. در این تحقیق به دنبال آنیم که ابتدا به معنای لغوی و اصطلاح عرفانی نماز پرداخته و سپس در باب فلسفه و اهمیت این فریضه الهی و تاثیر آن در زندگی انسان ها مطالبی را بیان نماییم.
روش کار به صورت کتابخانه ای بوده که بر این مبنا از اسناد ومدارک دینی بهره برده وبه نقل وتوصیف موارد مذکور پرداخته، و سعی نموده ایم درحد لازم ازمنابع دست اول روایی بهره گیری نماییم. در پایان می توان گفت ، نماز به عنوان، یگانه سکوی اوج گیری بربلندای معنویت واخلاق فاضله در زندگی انسان موثر بوده و جایگاه و اهمیت غیر قابل انکاری در بسیاری از ابعاد زندگی دارد.
واژگان کلیدی : نماز، مفهوم نماز، فلسفه نماز، آثار معنوی و اخلاقی نماز.

مقدمه

انسان به عنوان موجودی ذی‌شعور و خلاق، متناسب با سیر و درجه رشد تکامل خود محتاج دانستن است. این احتیاج او را وادار به طرح پرسش هایی متعدد و متفاوت می‌کند، پرسش هایی که می‌تواند از پیدایش وجود شروع، و تا هدف و انتهای آن ادامه پیدا کند. این پرسش ها عبارتند از: این جهان چیست؟ چگونه می‌توان در این جهان جاودان ماند؟ امور مطلوب و پسندیده در این جهان چیست؟ رابطه و نسبت انسان با آنچه وجود دارد، چیست؟ وطن اصلی و نهایی من کجاست؟ تکلیف من در این جهان چیست؟‌ و …آگاهی و پاسخ به این سؤالات پایه فرهنگ یعنی نظام نمادین، معانی، اندیشه‌های منظم و متنوع بشری را در خلال زمان تشکیل می‌دهد؛ و هر فرهنگی که بتواند زمینه بیشتری جهت طرح این پرسش ها فراهم نموده و پاسخ هایی مستدل، قانع کننده و شیوا به آن ها بدهد, از ارجحیت بیشتری برخوردار است؛ لذا ضرورت دارد که آن فرهنگ را پذیرفته و درونی کنیم. اعتقاد ما بر این است که نماز می‌تواند فرهنگی را ایجاد نماید برای طرح این گونه سؤالات، فرهتگی که برای دانستن، علم و یاد گیری ارزش فراوانی قائل است و پاسخ هایی شفاف، مستدل، منسجم و شیوا به سؤالات انسان می دهد. بنابراین لازم است برای روشن تر شدن ارزش و اهمیت این فرهنگ غنی و پراهمیت به بررسی عمیق تر این فریضه الهی بپردازیم، پیش از ورود به بحث اصلی به بررسی مفهوم و ریشه واژه نماز خواهیم پرداخت.

ریشه واژه نماز

ریشه واژه نماز درفارسی از لفظ پهلوی«نماک» گرفته شده وآن هم به نوبه خود از ریشه باستانی«نِم» ؛ به معنی «خم شدن و تعظیم کردن» مأخوذ است که به تدریج بر معنی «صلاه» یعنی عبادت ویژه ما مسلمانان اطلاق گردیده است.(خزائلی، ۱۳۸۴: ۳۳۸) بر اساس بعضی از کتب تاریخی، برخی از ایرانیان تازه مسلمان در سال های حکومت اعراب بر ایرانیان به جای کلمه«صلاه» از کلمه«نماک» استفاده می‌کرده اند؛ و هنگام فراخواندن مردم به سوی نماز به جای «الصلوه» کلمه«اَلنِّماک» وبه جای« حَیَّ عَلَی الصَّلوهِ» جمله «بشتابید به سوی نماک» را به کار می برده اند. (راشدی ، ۱۳۸۴ ،ج ۱ : ۶۵ )

ترجمه عرفانی از معنای نماز

بعضی از بزرگان صلاه را از تصلیه مشتق می دانند بدین معنی که چوب های کج را با گرفتن به نزدیکی آتش و رساندن حرارت به آن مستقیم سازند. عرب آن را تصلیه گویند، گویی نمازگزار با توجه به مبدأ اعلی در نماز کج رفتاری های نفس را که در اثر توجه به غیرخدا و میل به باطل ایجاد شده است، تعدیل می نماید احتمال دارد که تصلیه از باب تفعیل باشد و در این مورد به معنای سلبی آمده باشد(گرچه نادرست) بنابراین معنای تصلیت، سلب حرارت می شود گویی نمازگزار با انجام عمل نماز، حرارت آتش جهنم را از خود دور نموده و از سوزش آن می کاهد.(خمینی، ۱۳۵۹،ج ۱: ۲۳)

حقیقت و باطن نماز

آنچه که مسلّم است این است که این عمل ظاهری که اصطلاحاً بدان نماز گفته میشود تمام حقیقت نماز نیست بلکه این صورت و چهره ظاهری آن است. نماز امری است الهی که تحقق آن همانند سایر امور دارای ظاهر و باطن است که در متون دینی به هر دو جهت آن اشارت رفته است. تصویر ظاهری نماز همان است که با اعمال مخصوصه انجام گیرد و حفظ آن نیز فرض و واجب است امّا روح و باطن نماز عبارتست از: اخلاص، حضور قلب، ذکر خداوند و تعظیم در مقابل او، امید و دلبستگی به ذات ربوبی، اعتماد و رکون به وجود سرمدی و محو شدن در مقابل ذات یکتایی که در مقابل عظمت و جلالت او قیام نموده است. حقیقت نماز اعم از معنای ظاهر و باطن است و محدود و محصور نمودن آن به ظاهر، چون محدود نمودن حقیقت انسان و انسانیت او به جسم مادی است. همانطور که حقیقت انسان در این جسم خاکی و هیکل مادی قالب گیری شده و به اطوار مختلف و گوناگون درآمده و به این شکل ظاهری وجود یافته است چنانچه خداوند فرماید: وقد خلقتکم اطواراً «وبه تحقیق شما را به صورت گوناگون آفرید»( سوره جن(۷۲)، آیه ۱۴).
حقیقت نماز هم چون سایر امور در باطن و روح او نهفته شده که این قالب و صورت را پذیرا شده است هرگاه آن حقیقت بخواهد در عالم خارج تحقق یابد قطعاً باید در همین طور و قالب خاص باشد و در غیر این صورت نماز نبوده بلکه پدیده دیگری است. هرگاه این قالب خاص و صورت ظاهری نماز با روح و باطن آن آمیخته و قرین گردد نماز حقیقت خود را یافته و تأثیر خود را میگذارد. در چنین صورتی است که این امر الهی، معراج مؤمنین(مجلسی، بی تا، ج۸۲ : ۳۰۳ روایت ۲ باب ۴)، روشنگر چهره مسلمین(پاینده، ۱۳۸۴، حدیث ۱۸۷۴)، مقرِّب متقین(پاینده، ۱۳۸۴، حدیث ۱۸۷۸)، مکمّل اخلاص مخلصین، مبعِّد خصائص ملحدین(طبرسی،۱۳۸۰، ج۷ : ۴۴۷)، مسوِّد چهره شیاطین(پاینده، ۱۳۸۴، حدیث ۱۸۷۷.)، وممیّز مؤمنین از کافرین(پاینده، ۱۳۸۴، ح ۱۰۹۸)، قرار می گیرد. پس نمازی که فقط ظاهر داشته باشد و فاقد روح باشد مُعطی شی نخواهد بود. بنابر این قیام به ظاهر آن، تحرکی در نماز گزار ایجاد نخواهد کرد و از سوی ذات باری به این نماز اقبال و توجهی نیست چنانچه از رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه وآله وسلم) روایت شده که فرمودند:
«
خداوند متعال نظر نمی افکند به نمازی که آدمی دل خود را با بدن خود به نماز حاضر نکند»(نراقی،۱۳۸۴: ۶۶۸).
پس حقیقت نماز اعم از صورت ظاهری و معنای باطنی است و تمسک به هر یک از این دو بدون دیگری نماز نیست در نتیجه هم کسانی که به ظاهر آن تشبث جسته و از روح آن بیخبرند از حقیقت نماز غافلند و هم آنان که نماز نمی خوانند و ادعا دارند که ما به معنا و حقیقت آن رسیده ایم معرفتی از نماز ندارند چون نماز در هر دو صورت فاقد حقیقت است.

فلسفه ی وجوب نماز

ازامام علی ابن موسی الرضا علیه السلام روایت شده که فرمودند: «علت آن که نماز بر مردم واجب شد آن است که نمازگزار به ربوبیت خداوند متعال اقرار و اعتراف می کند و هرگونه شرکی را از ساحت قدسش به دور می افکند و در پیشگاه خداوند جبار با حالت خواری و بیچارگی و فروتنی و اعتراف می ایستد و چشم پوشی از گناهان گذشته را خواستار می شود و به منظور تعظیم و بزرگداشت خدای عز و جل هر روز صورت بر زمین می گذارد تا بدین وسیله همیشه به یاد خدا باشد و آنی خدای را فراموش نکند و نعمت خداوند باعث سرکشی و طغیان او نشود بلکه حالت دل شکستگی و ذلت را از دست نداده، افزایش دین و دنیای خود را طالب و راغب باشد.» ( خمینی، ۱۳۵۹،ج ۱: ۳۰).
نماز موجب مداومت شبانه روزی بر یاد خداست تا بنده سرور خود و تدبیرکننده و آفریننده ی خود را فراموش نکند که اگر فراموش کرد ناسپاسی و گردنکشی آغاز می کند ولی یاد خدا و ایستادن به نماز او را از همه ی گناهان باز می دارد. آفریده بودن انسان و اعتقاد به این که دست قدرتمند و با حکمتی او را پدید آورده لزوماً بدین معنی است که از آفرینش او هدف و مقصودی بوده است. این هدف را می توان پیمودن راهی برای رسیدن به سر منزلی دانست طبق نقشه ای دقیق و با وسیله هایی معین. نیک و استعدادهای نهانی انسان و به کارگیری آن دررا نیکی و نیک سازی خود و جهان و انسان ها. پس باید الله را بشناسد و راهی را که او برای تعالی آدمی ارائه داده در پیش گیرد. انجام کارهایی که انسان را به هدفش نزدیک می کند و ترک کارهای بیهوده فلسفه ی زندگی اوست. دین ضمن آن که هدف و جهت و راه و وسیله را مشخص می کند توش و توان لازم را نیز به انسان می بخشد و مهم ترین محموله ی کوله بارراهپیمایان توشه ی یاد خداست. روحیه ی طلب و امید و اطمینان که بال های نیرومند این پروازند، فرآورده و زائیده ی یاد خدا می باشد.
یاد خدا از طرفی هدف را که همانا پیوستن به او (یعنی بی نهایت خوبی و کمال است) همواره مد نظر قرار می دهد و مانع از گم کردن جهت گیری می شود و از طرفی به او قوت قلب و نشاط و اطمینان می بخشد و او را از فریفتگی به پدیده ها یا بیم از ناهنجاری ها و ناهمواری ها محافظت می کند. یکی از اعمالی که سرشار از انگیزه ی یاد خداست، نماز است. در لابه لای مشغولیت های فکری که انسان را احاطه کرده، وی خیلی کم و بندرت می تواند به خود و هدف زندگی و گذشت لحظات و ساعات و روزها بیندیشد. نماز یک زنگ بیدار و یک هشدار در ساعات مختلف شبانه روز است. به او برنامه می-دهد و از او تعهد می خواهد. به روز و شبش معنا می دهد و از گذشت لحظه ها حساب می کشد از جانب دیگر فراموش کردن هدف و جهت در زیر فشارهای مادی امری واضح و طبیعی است به علاوه زمان کافی برای بررسی تمام خواسته ها و ایده آل های این مکتب (مکتب زندگی سعادت بخش اسلام) در شبانه روز هیچگاه وجود ندارد. نماز چکیده و خلاصه ی اصول این مکتب را در خود دارد و با گفتنی ها و حرکت های حساب شده، نمودار اسلام است.
نماز خلاصه ی اصول مکتب اسلام و روشنگر راه مسلمانی و نشان دهنده ی مسئولیت ها و تکلیف ها و نتیجه ها است.
در آغاز روز، در نیمروز، در هنگام شب مسلمان را طلبیدن و اصول و راه و هدف و نتیجه را به زبان خودش به او فهماندن، او را نیرویی معنوی وادار به عمل کردن… این است نماز که مؤمن را قدم به قدم و پله پله به قله ی ایمان و عمل کامل نزدیک می سازد و از او عنصری ذی قیمت و مسلمانی درست می سازد. آری نماز نردبان مؤمن است. بشر، راهی دراز و دشوار در پیش دارد راهی که او را به رستگاری و سعادت می رساند و پیمودن و رسیدن به آن هدف، پدید آمدن و بودن اوست. ولی آن چه در پیش پای بشر نهاده شده، فقط این راه نیست. کوره راه ها و راه های انحرافی در مسیر اصلی او قرار دارد گاه آن قدر فریبنده و دل انگیز که مسافر راه اصلی را دچار تردید و اشتباه می کنند. لازمه ی رهایی از چنین تردیدها، همانا حفظ جهت گیری صحیح و مداوم به سوی هدف و مقصود نهایی است یعنی به سوی خدا، و داشتن نقشه ترسیم شده ای از راه و مسیر. نماز، چیزی جز یک توجه مداوم به خدا و هم طرح و نقشه ای اجمالی از راه اصلی نیست. زیرا نماز، تأمین کننده ارتباط دائمی و تماس همیشگی مؤمن است با خدا و با مجملی از تفکر اسلامی. بدین گونه آشکار می گردد که تقسیم نماز به وقت های پنجگانه، برای چه و دارای چه اندازه اهمیت است، همچنان که تقسیم غذای جسم، به اوقات مختلف شب و روز.
به نظر می رسد که اقامه نماز،چیزی فراتر از «گزاردن نماز» است. یعنی فقط همین نیست که کسی خود به عمل نماز قیام کند. بلکه این است که در جهت وسعت نماز، به راه افتد و دیگران را نیز به راه اندازد. گویا برپا داشتن نماز آن است که انسان، با کوششی بایسته، جو/و فضای زندگی خود و دیگران را خداجویانه و خدا پرستانه بسازد. مؤمن با اقامه ی نماز ریشه ی تباهی و فساد و گناه را در خود و محیط می سوزاند. و انگیزه های درونی و بیرونی گناه را خنثی و بی رنگ می-سازد. و فرد و جامعه را از کارهای زشت و منکر باز می دارد. نماز به انسان جایگاه او را یادآوری می کند حد و حدود او را می شناساند. به او می فهماند که اگر دانا و عالم هستی، اگر دانشمند و فیلسوف هستی، و اگر هر که هستی، باز عبد و بنده ای. مبادا از حریم خویش پا فراتر نهی. چرا که در نظام تکوین هر معلولی عبد علت خود بوده و هیچ گونه گسستگی در رشته ی علیت راه ندارد و نه علت از اشراف و افاضه باز می ماند و نه معلول از اطاعت و خضوع سر باز می زند. و این مفهوم را در چندین نوبت از شبانه روز به او یادآوری می کند تا ریشه های تکبر و غرور و سرکشی بخشکد و مجال جلوه گری نیابد.

آثار معنوی واخلاقی نماز

انسان اسیر محبت و بنده احسان دیگران است، نعمت و نیکی، از هر که باشد، انسان را به مقام سپاس و تشکر می‌کشد و توجه به نعمت‌های بی‌حساب و فراوانی که از هر سو و در هر زمینه ما را احاطه کرده، قویترین انگیزه را برای پرستش پروردگار ایجاد می‌کند. نعمت‌های فراوانی که حتّی پیش از تولّد انسان شروع می‌شود و در طول زندگی همراه ماست و در آخرت هم از آن ها بهره‌مند خواهیم شد به طوری که در قرآن مجید به این نکته اشاره شده که «باید خدای کعبه را عبادت کنند، خدایی که آنان را از گرسنگی نجات داد و سیر کرد و از ترس ایمن ساخت(سوره قریش (۱۰۶)، آیه ۳ تا ۵.)» اگر اندکی چشم بصیرت گشوده و این نعمتها و لطف و فضل خدا را درباره خودمان ببینیم خواهی نخواهی سپاس او را خواهیم گفت.گفته شده است که نماز، نوعی سپاسگزاری از این نعمت ها به شمار می‌رود و این سپاس برای خدا سودی ندارد، بلکه برای خودمان مفید و اثربخش بوده و نشانه معرفت ماست(قرائتی، ۱۳۶۹: ۱۲ و ۴۱ و ۴۲) آنچه در این پژوهش از آثار فردی نماز ذکر می‌شود ما را به این نکته رهنمون می‌سازد که نماز خود نعمتی از جانب خدا بر بندگان است که زبان از شکر این نعمت قاصر و عقل از آوردن نمونه‌ای مانند آن عاجز می‌ماند.اینک به بررسی آثار معنوی و محتوایی نماز می‌پردازیم.

۱- نماز عامل تأثیرگذار بر اخلاق

بی تردید برخی از پدیده‌ها تأثیری عمیق در رفتار و شخصیت انسان باقی گذاشته و آینده زندگی انسان را به کلی دگرگون می‌نماید، هر انسانی به خوبی به خاطر دارد که از چه زمانی و چگونه، سنت و شیوه‌ای را ترک گفته و روش دیگری را پس از مواجهه با خاطره‌ای برگزیده است.به فرموده قرآن مجید(سوره المعارج (۷۰)، آیات ۱۹ تا ۲۲) یکی از اعمالی که اخلاق و شخصیت انسان را تحت تأثیر و نفوذ قرار می‌دهد نماز و مداومت بر این عمل عبادی است(رضوانطلب، ۱۳۸۱: ۴۳)نماز وسیله پرورش فضایل اخلاقی و تکامل معنوی انسان است، چرا که انسان را از جهان محدود ماده و چهار دیوار عالم طبیعت بیرون می‌برد و به ملکوت آسمان ها دعوت می‌کند و با فرشتگان هم صدا و هم راز می‌سازد و او خود را بدون نیاز به هیچ واسطه‌ای در برابر خدا می‌بیند و با معبود به گفتگو برمی‌خیزد.تکرار این عمل در شبانه روز آن هم با تکیه روی صفات خدا، رحمانیت و رحیمیت و عظمت او، مخصوصاً با کمک گرفتن از سوره‌های مختلف قرآن، بعد از حمد، که بهترین دعوت کننده به سوی نیکی ها و پاکی‌هاست، اثر قابل ملاحظه‌ای در پرورش فضایل اخلاقی در وجود انسان دارد(دزفولی، ۱۳۸۷: ۲۳.)

۲ – نماز و اخلاص

اگر کسی از مرحله علم و معرفت بگذرد و به مرحله عمل قدم گذارد ولیکن عملش خالص نباشد عبادتش سودی به حال او نخواهد داشت(راشدی، ۱۳۸۴، ج ۱: ۱۸۰.) در حقیقتِ قرآن ما به اخلاص در عبادت امر شده‌ایم آنجا که می‌فرماید: و امر نشدند مگر بر اینکه خدا را با اخلاص کامل پرستش کنند.(سوره بینه (۹۸)، آیه ۵.) »نماز به اعمال انسان ارزش و معنا بخشیده و روح اخلاص را در آن زنده می‌کند، زیرا نماز مجموعه‌ای است از نیت خالص و گفتار پاک و اعمال خالصانه(عزیزی، ۱۳۷۶: ۸۷)، در سراسر نماز قصد قربت شرط صحیح بودن آن است، حتی اگر حرکت یا کلمه‌ای از واجبات یا مستجبات نماز را برای غیر خدا انجام دهیم، نماز باطل می‌شود و اگر مکان یا زمان و یا حتی قیافه و حالتی که هنگام نماز به خود می‌گیریم برای غیر او باشد این نماز دارای ارزش نمی‌باشد(رساله مرجع، نظر امام خمینی (ره)،۱۳۸۱: ۳۵۷)در واقع «عبادت بودن» نماز به این معناست که انسان هیچگونه قصد غیرخدایی نداشته باشد و این قصد قربت از لحظه ورود به نماز تا پایان همچنان باید ادامه یابد و ناگفته پیداست که انسان در لا‌به‌لای آن همه زرق و برق‌ها و جاذبه‌های زیاد اگر هر روز بتواند از همه چیز دل تهی کند و ریسمان معنوی روح خود را با ذات مقدس او گره زند و چنان با او خلوت کند که راه نفوذ غیر را بگیرد، ارزش مهمی را به دست آورده(قرائتی، بی تا: ۴۹ – ۴۸.)که نامش ملکه اخلاص می‌باشد و تکرار این عمل در شبانه روز بذر سایر اعمال نیک را در جان انسان پاشیده و روح اخلاص را در او تقویت می‌کند. بی‌جهت نیست که در وصایای امام محمد باقرعلیه السلام به جابربن یزید جُعفی آمده است که «الصلاه بیتُ الإخلاص» یعنی «نماز، خانه اخلاص است.( مجلسی، بی تا، ج ۸۲ ص۲۰۹، ح ۱۹، س ۴، ج ۷۸: ۱۸۳، ح ۸) »یعنی پایگاه و مرکز و محل صدور اخلاص به دیگر اعمال «نماز» می‌باشد.

۳ – نماز تعظیم خدا و تحقیر غیر خدا

روح، اساس، هدف، پایه، مقدمه، نتیجه و بالاخره فلسفه نماز، یاد خداست، ‌«ذکر الله»، ذکری که مقدمه فکر و فکری که انگیزه عمل بوده باشد(عزیزی، ۱۳۷۶: ۸۵)ذکر بودن یعنی اینکه انسان از یک واقعیتی غافل است اما بعد بوسیله‌ای از او رفع غفلت می‌شود که آن به وسیله آگاه کننده و تذکر دهنده را «ذکر» گویند.اولین نکته‌ای که انسان بوسیله آن متذکر می‌شود، اولین کلمه واجب نماز یعنی همان «الله اکبر» است(حائری شیرازی، ۱۳۷۴، ۴ – ۳)و کسی که خداوند نزدش بزرگ باشد همه چیز را کوچک خواهد دید، همانند کسانی که سوار هواپیما می‌شوند، همین که به آسمان رفتند، خانه‌های بزرگ، حتی محله‌ها و شهرها نزد آنان کوچک است و هرچه بالاتر باشند زمین کوچک‌تر جلوه خواهد کرد. حضرت امیر المؤمنین علیه السلام در نهج البلاغه در بیان صفات متقین می‌فرماید: «خدا در جان هایشان بزرگ و دیگران کوچک مقدارند.( دشتی، ۱۳۷۹، خطبه ۱۹۳: ۴۰۲) شهید فقید بزرگ مرتضی مطهری نیز در این باره اینگونه می گویند که اصولاً بندگی خدا مساوی است با آزاد شدن از غیر خدا چون ادراک عظمت الهی همیشه ملازم با ادراک حقارت غیر خداست و وقتی انسان غیر خدا را هر چه بود حقیر و کوچک دید، محال است انسان حقیر را از آن جهت که حقیر است بندگی کند. در واقع حقیر را انسان به غلط عظیم می‌بیند که بندگی می‌کند.(مطهری، ۱۳۷۷: ۹۷).

۴ – نماز موجب رویکرد ایزد منان به بنده

خدای متعال، لطف ویژه و اقبال خاصی به نمازگزاران دارد و روی آوردن پروردگار و توجه او به بنده، سبب کمال و سعادت و رستگاری اوست زیرا این به معنی آمرزش گناهان، برآوردن حاجات، آباد کردن دنیا و آخرت از یک سو و نزدیکی و تقرب به بارگاه قدس کردگار و محشور شدن با انبیاء و امامان (ع) و برخورداری از لطف و رحمت یزدان و سعادت جاویدان و ابدی و کامروا شدن در دو دنیا از سوی دیگر است(نهاوندی، ۱۳۳۱: ۶۵). با نگاهی دقیق‌تر درمی‌یابیم که نماز یگانه عملی است که در نخستین پایه، باعث روی آوردن بنده به سوی کردگار و در مرحله دیگر موجب اقبال ایزد منان به بنده است(حسن راشدی، ۱۳۸۴، ج ۲: ۲۰۱.)که این امر خود باعث باز شدن درهای رحمت و لطف ایزدی و سرازیر شدن رحمت و جلالت او بر بنده می‌باشد و برای همین اثر معنوی است که اگر انسان به چشم تأمل بنگرد، اشخاصی که با روح و باطن نماز وابستگی پیدا کرده و با آن حقیقت آشنا شده‌اند موقعی که از نماز فارغ می‌شوند گویا عرش رحمانی و خصوصیات عالم قدس و ملکوت را سیر کرده و با خاطری مصفا و قلبی پر نور و اندامی با عظمت و جسمی پر از هیبت در نظر جلوه‌گر می‌آیند مانند آنکه با جسم و روحی کثیف و آلوده به دنیا مشغول نماز گشته و با اندامی منور و قلبی پاک از نماز فارغ می‌شود و این نیست مگر برای مشمول شدن آنها عظمت و جلالت حضرت کردگار جل جلاله(نهاوندی، ۱۳۳۱: ۵۵ ).

۵ – خدایی شدن و تسلیم محض او بودن

نمازگزاری که شبانه روز لااقل پنج بار در برابر ذات مقدس حضرت حق، قرار می‌گیرد و ارزش سخن گفتن با او را پیدا می‌کند، تصورات، افکار، کردار و رفتار او، همه خدایی می‌شود و چیزی برخلاف خواست خدا انجام نمی‌دهد، مشروط بر اینکه راز و نیاز و نماز او به درگاه پروردگار از جان و دل او سرچشمه بگیرد و با تمام قلب رو به درگاه پاک او آورد در واقع «یعنی خداوند در درون یک نفر دو قلب قرار نداده(سوره احزاب (۳۳)، آیه ۴.)» که آن هم جایگاه خداست.این شخص با اقامه نماز به جهان ماوراء طبیعت راه یافته و خود را در محضر خدا می‌یابد پس دیگر نمی‌بایست در برابر بت ها و در برابر انسان هایی همانند خویش و جباران و ستمگران، سر خضوع و تعظیم فرود آورد.او تنها در برابر ذات اقدس خداوند سر تعظیم خم کرده و تسلیم آفریننده جهان است زیرا که از مرتبه مخلوقات دیگر، گذشته و ارزش این معنا را پیدا کرده که با آفریننده بزرگ جهان، خداوند ازلی و ابدی، ارتباط گیرد و با او سخن بگوید و در این حال می‌یابد که زندگی هدفی بالاتر از خوردن و خوابیدن و لذات این جهان دارد(جمعی از نویسندگان، ۱۳۵۳، ج ۱: ۴۳) لذا در همه حال تسلیم محض اوست و خود را در محضر او می‌یابد.

۶ – استجابت دعا

انسانی که در موقع نماز، دل از همه بریده و روی به درگاه بی نیاز خالق می‌آورد در نظر خداوند از ارزش خاصی برخوردار است، اگرچه آن شخص معصیت کار بوده و آنچه را مبغوض در نظر کردگار باشد به جای آورد ولی چون نماز، واسطه‌ای است مُقرِّب و مقبول حضرتش، به تبع نماز در منظر کردگار پسندیده آید و در این صورت دعا او به هدف اجابت رسیده و بر اثر مستجاب شدن دعایش در دنیا و عقبی سعادتمند و کامران خواهد بود(نهاوندی، ۱۳۳۱: ۵۶). و این اثر معنوی که بعد از نماز برای او به جا می‌ماند او را به این نکته هدایت می‌کند که بعد از فارغ شدن از هر نماز برای خود و دیگران دعا کند و آخرت خویش را از خدا طلب کند و هشدار برای تارکان نماز است که خود را از خیر دنیا و آخرت و اصلاح امور شخصی و اجتماعی محروم نموده‌اند(وحیدی، ۱۳۸۴: ۲۳۲).

۷ – آسمانی شدن نمازگزار

اگر عمل بالا رفت، عامل نیز بالا می‌رود، چون عمل از عامل جدا نیست که عمل را در نامه‌ای بنویسند و تنها همان نامه بالا رود، ممکن نیست جان عمل که نیت است از خود انسان جدا باشد زیرا عمل مانند بخار و دود نیست که از انسان متصاعد شود و خود او باقی باشد بلکه واقعیتی است وابسته به جان آدمی، حقیقتی که منشأ عمل است همواره با صاحب عمل خواهد بود(جوادی آملی، ۱۳۸۰: ۱۲۰) همواره اثر از مؤثر ضعیف‌تر می‌باشد بنابراین بهتر از هر عمل خیری، انسانی است که آن عمل پسندیده را انجام می‌دهد حال چگونه ممکن است نماز بالا رود و نمازگزار بالا نرود؟چون نماز – آن هنگام که با حضور قلب انجام می‌شود به آسمان ها راه می‌یابد و صعود می‌کند و نمازگزار را نیز آسمانی کرده و او را دارای صفات آسمانی‌ها می‌نماید.از پیامبر اکرم صلی الله علیه و‌آله در مورد بالا رفتن نماز روایت شده است که:«هنگامی که نمازگزار نماز را در وقت خودش به جا می‌آورد نماز بالا می‌رود، در حالی که نور درخشانی با او همراه است که درهای آسمان را می‌گشاید تا به عرش می‌رسد پس برای صاحب خود شفاعت کرده و دعا می‌کند که خدا تو را حفظ کند همانطور که مرا حفظ کردی و وقتی نماز در غیر وقتش به جا آورده می‌شود چون تاریک است درهای آسمان بسته می‌ماند تا اینکه نماز تباه می‌گردد. آنگاه زده می‌شود به صورت صاحبش و می‌گوید خدا تو را ضایع کند که مرا ضایع و تباه ساختی.(دیلمی، ۱۳۹۸ه.ق، ج ۱ و ۲: ۱۹۰) »لذا به جا آوردن شرایط و آداب نماز به نحو شایسته در کیفیت صعود، نتیجه و اثرش نقش به سزایی دارد.

۸_ نماز عامل هدایت الهی

انسان درزندگانی خود، به شدت نیازمند هدایت ‌الهی است اگر دست انسان گرفته نشود و‌ در کوره راه های زندگی دنیوی رها شود بی‌تردید ‌‌در منجلاب خسران وتباهی از بین خواهد رفت.قرآن کریم، نماز را هدایت واقعی و راهنمای حقیقی به شاهراه زندگی انسانی می‌داند و در توبیخ بت پرستان و نکوهش عبادت و بندگیِ غیر خدا، پس از هدایت فطری به خداپرستی و بعد از نادیده گرفتن دعوت انبیاء الهی و گرفتار گشتن به نوعی ارتجاع و واپس گرایی از زبان پیامبران (ع) «بگو (ای پیغمبر) که ما چرا خدا را رها کرده و چیزی را مانند بتان که هیچ قادر بر نفع و ضرر ما نباشد (به خدایی) بخوانیم و باز به خوی جاهلیت بعد از آنکه خدا ما را هدایت نمود برگردیم تا مانند کسی که فریب و اغوای شیطان او را در زمین سرگردان ساخته است شویم، آن را یارانی است که شخص را به سوی خود هدایت می‌کنند بگو هدایت خدا به حقیقت هدایت است و ما مأموریم که تسلیم فرمان خدای جهان باشیم و (به خلق بگوئیم) نماز به پا دارید و از خدا بترسید که به سوی او محشور می‌شوید.» (سوره انعام (۶)، آیه ۷۲ – ۷۱.) اینکه هدایت واقعی فقط هدایت پروردگار است با آن بیان قاطع و کوبنده در آن شرایط روحی اضطراب و حیرت بیانی به موقع و به جاست و موجب پایان پذیری آن و پیدایش آرامش برای اوست. در آیه بعدی به این نکته اشاره می‌کند که تسلیم مطلق و بی‌قید و شرط خدا شدن و اقامه نماز و اتخاذ تقوی و پارسایی تنها راه حیات بخش و انسان ساز است.پس زندگی تحت هدایت پروردگار از آثار اقامه نماز می‌باشد، در یک چنین زندگی همه چیز رو به راه و بر وفق مراد دیده می‌شود، گوینده‌ای که تحت هدایت پروردگار است اندیشه و زبانش هدایت شده کار می‌کنند، حقایق از دلش جوشیده و بر زبانش جریان می‌یابد.نویسنده‌ای که تحت هدایت اوست، امداد او را در مداد خود می‌یابد و خلاصه به هر کار و به هر جا که روی می‌کند با درهای باز مواجه شده و الطاف خداوند را آشکار و عیان می‌بیند برخلاف کسانی که خدا آنان را به خود واگذاشته است و به خاطر پشت کردن به دعوت خدا و یارانشان و اعراض از ذکر او و ترک نماز، در معیشت ضنک و زندگانی تنگ به سر می‌برند(راشدی، ۱۳۸۴: ۱۷۸)و به هر طرف روی می‌کنند با درهای بسته روبرو شده و زندگی‌شان در لذات دنیا خلاصه و از چراغ فروزان و پر فروغ نماز محروم می‌شوند.

۹ – نماز عامل رهایی از وسوسه‌ها و تجری‌های شیطان

علی رغم اهمیت فراوانی که فریضه‌ی مهم نماز در میان عبادات و احکام شرعی دارد اهتمام مسلمین به آن و ابعاد گوناگونش اندک است. ابلیس و تمامی شیطان صفتان در طول تاریخ بر آن بوده‌اند که صورت و محتوای این عبارت بزرگ را از جوامع اسلامی محو نمایند و در این ارتباط به هر اقدامی دست آلوده‌اند چرا که سلطه خود را در گرو از میان برداشتن این فریضه با عظمت می‌دانند(رضوان طلب، ۱۳۸۱: ۸۱) پیامبر اکرم (ص) در این باره می‌فرمایند : «همواره شیطان از فرزندان آدم در ترس و وحشت است تا آن زمان که او در انجام نمازهای پنجگانه دقت داشته باشد پس آنگاه که آن را تضییع کند شیطان جرأت می‌یابد و او را به آلودگی و گناهان بزرگ می‌افکند.( مجلسی، بی تا، ج ۸۲: ۲۰۲)»نمازی که در اول وقت و با حفظ شرایط آن به جا آورده شود و آداب و سنن آن به خوبی ادا گردد، بزرگترین عامل شیطان زدایی بوده و هرگز شیطان نمی‌تواند بر چنین شخص متعبد و پاک، نفوذ کند حتی در دم مرگ که شیاطین برای از بین بردن ایمان و عقیده پاک مؤمنین به سراغشان می‌آیند ملک الموت از حق آنان دفاع می‌نماید. »بنابراین از آن جهت که نماز مزاحم نفوذ و سلطه شیاطین است، آنان نیز به جد با اقامه و بر پایی آن در ستیزند. درک این حساسیت باید درجه اهتمام به این فریضه را افزایش دهد تا در جوامع اسلامی و ملت های مسلمان شاهد این همه شیطان گرایی نبوده و انسان ها تحت لوای خدای رحمان قرار گیرند.

۱۰- نماز جبران گناهان گذشته

هجوم و تلاش های شیطان و نفس، وجود جاذبه‌های گوناگون که برای انسان پدید می‌آید، موجب بروز اشتباهات و گناهان پیاپی برای او می‌شود. این نحوه ارتباط بین خالق و مخلوق و این سرکشی و طغیان بنده که علی رغم ضعف و نیاز، با خالق مهربان خود به مخالفت برمی‌خیزد، اگر بدون تدارک و انعطاف ادامه یابد و جبران نشود هرگونه امیدی را نسبت به آینده منتفی می نماید و فاصله را، لحظه به لحظه بیشتر می‌گرداند و انسان را مستحق عقاب و غضب خداوند متعال می‌سازد. اگرچه انسان، جاهلانه و بی اعتنا، دوری از دریای رحمت حق را انتخاب می‌کند اما هرگز خدای کریم و حلیم که به یکایک بندگان، محبتی فراتر از محبت پدر و مادر به فرزندان دارد به چنین جدایی قهرآمیزی رضایت نمی‌دهد و او را برای حضور بر سر سفره آشتی فرا می‌خواند و در قالب اذکار نماز به گفتگوی محبت آمیز با خود فرا می‌خواند(رضوانطلب، ۱۳۸۱: ۳۶ – ۳۵) و با بیانی سراسر مهر و امید در قرآن می‌فرماید «و نماز را در دو طرف (اول و آخر) روز به پا دارید و نیز در ساعت تاریکی شب که البته (خوبی) نیکوکاری های شما، (زشتی و ) بدکاریهایتان را نابود می‌سازد، این یادآوری است برای اهل ذکر.( سوره هود (۱۱)، آیه ۱۱۴) .یاد خدا و ارتباط مستمر با اوست که انسان را از غفلت نجات بخشیده و هر لحظه متوجه خدا می‌کند و به فرمایش استاد شهید مطهری (ره): «به هر اندازه که انسان به یاد خدا باشد کمتر معصیت می‌کند، معصیت کردن و نکردن دایر مدار علم نیست، دایر مدار غفلت و تذکر است، به هر اندازه که انسان غافل باشد یعنی خدا را فراموش کرده باشد بیشتر معصیت می‌کند و به هر اندازه که خدا بیشتر به یادش بیاید کمتر معصیت می‌کند.( مطهری، ۱۳۷۷: ۸۵.)»از نظر تعلیمات اسلامی، هر گناه اثری تاریک کننده و کدورت آور بر دل آدمی باقی می‌گذارد و در نتیجه میل و رغبت به کارهای نیک و خدایی کاهش یافته و رغبت به گناهان دیگر افزایش می‌یابد.از سوی دیگر عبادت و بندگی و به یاد خدا بودن وجدان مذهبی انسان را پرورش می‌دهد، میل و رغبت به کار نیک را افزون می‌کند و از میل به شر و فساد و گناه می‌کاهد، یعنی تیرگیهای ناشی از گناهان را زایل کرده و میل به خیر و نیکی را جایگزین آن می‌سازد(مطهری، ۱۳۵۴: ۹۶). نماز وسیله شستشوی گناهان و مغفرت و آمرزش الهی است چنانچه در حدیثی نقل شده که پیامبر اکرم (ص) از یاران خود سؤال فرمودند که: «اگر بر در خانه یکی از شما نهری از آب صاف و پاکیزه باشد و در هر روز پنج بار خود را در آن شستشو دهد آیا چیزی از آلودگی و کثافت در بدن او می‌ماند؟ در پاسخ عرض کردند: نه فرمود: نماز درست مانند این آب جاری است، هر زمان که انسان نماز می‌خواند گناهانی که در میان دو نماز انجام شده است از میان می‌رود.»بنابراین، باید همانگونه که لباس و تن خود را از آلودگیها و ناپاکیها شسته و پاکیزه می‌کنیم، دل و جان و روح خود را که به هوس های تحریک شده و لجام گسیخته، خود خواهیها و چشم و هم چشمی‌های برانگیخته، غرور ناشی از پیروزی و کامیابی و یا عقده روانی ناشی از شکست و ناکامی و به دنبال آن حسد و کینه و انتقام … آلوده شده را در چشمه صاف و زلال الهی یعنی نماز شستشو داده و خود را به خدا، سرچشمه پاکی و کمال، نزدیک سازیم(بهشتی، ۱۳۵۴: ۶).

۱۱- نماز سدی در برابر گناهان آینده

نماز نه تنها در جبران گناه و پوشیده شدن آن نقش دارد بلکه می‌توان از آن به عنوان سدی در برابر گناهان آینده نام برد چرا که روح ایمان را در انسان تقویت کرده و نهال تقوی را در دل او پرورش می‌دهد و دو عامل «ایمان» و «تقوی» نیرومندترین موانع در برابر گناه می‌باشد و این همان نکته‌ای است که در قرآن مجید به آن اشاره شده است: «آنچه را که از کتاب آسمانی قرآن بر تو وحی شد بر خلق تلاوت کن و نماز را (که بزرگ عبادت خداست) به جای آر که همانا نماز است که اهل نماز را از هر کار زشت و منکر باز می‌دارد و همانا ذکر خدا بزرگتر است و خدا به هر چه می‌کنید آگاهست.( سوره عنکبوت (۲۹)، آیه ۴۵.) »آیه شریفه نشانگر این نکته ظریف و انسان ساز است که فرمان نماز و انجام شایسته و بایسته آن لطف و مهر خدا به انسان است چرا که نماز به انسان نیرو و توانی می‌بخشد که به گناه و زشتی،که نه خرد سالم آن را می‌پسندد و نه دین و آیین آسمان و درست، نزدیک نشود.به بیان برخی از بزرگان و فرزانگان نماز بسان نگهبانی خردمند و مراقبی دلسوز است که با گفتار شایسته و پندآموز خود از انحراف نمازگزار به سوی ظلم و گناه جلوگیری می‌کند.
زیرا نماز عبادتی است که در تمام حالاتش از قیام و رکوع و سجود و تشهد و سلام و سایر خصوصیات آن انسان را به یاد خدا وادار کرده و از نیت تا سلام به مقام عظمت حضرتش تذکر می‌دهد. وقتی تکبیر می‌گوید خدا را از همه چیز برتر و بالاتر می‌شمرد سپس به یاد نعمت های او افتاده،حمد و سپاس اوگفته واو را به رحمانیت و رحیمیت می ستاید آنگاه به یاد روز جزای او افتاده، اعتراف بندگی او را کرده و فقط از او یاری می‌جوید و صراط مستقیم را از او می‌طلبد و از راه کسانی که مورد غضب الهی قرار گرفته و گمراه شده اند به خدا پناه می‌برد(صدر السادات دزفولی، ۱۳۷۸: ۱۳.)، لذا در قلب چنین فردی جنبشی به سوی حق و حرکتی به سوی پاکی و جهشی به سوی تقوا پدید می‌آید و اگر شخصی علاوه بر توجه و عمل به آداب ظاهری نماز دارای روح خشوع و خضوع و توجه کامل به حضرت حق شد با ادا کردن فریضه نماز، غرق در دریای بی کران ذکر او شده و در این مقام، موجی از معنویت و عظمت و سطوت خالق در قلب او پیدا می‌شود که سد نیرومندی در برابر گناه محسوب می‌شود. به خصوص که این عمل چند بار در شبانه روز تکرار می‌گردد، هنگامی که صبح از خواب بر‌می‌خیزد در یاد او غرق می‌شود، در وسط روز زمانی که سرگرم زندگی مادی و در اوج گرفتاری های دنیوی است ناگهان، صدای تکبیر موذن را شنیده، برنامه خود را قطع و به درگاه او می‌شتابد و حتی در پایان روز و آغاز شب، پیش از آنکه به بستر استراحت رود با او راز و نیاز کرده و دل را مرکز دریافت انوار او می‌سازد. در واقع برتری نماز و ذکر خدا به خاطر آن است که علت و ریشه محسوب شده و مایه حیات قلوب و بیداری دلهاست.

۱۲- نماز شیرین کننده تلخی آزار دهنده مرگ

توجه به مرگ و عوالم بعد از آن و بر پایی قیامت آثار و برکاتی در زندگی انسان دارد که می‌تواند او را از ورطه نابودی و هلاکت برهاند. وقتی فرد دریابد که دنیا فانی است و به زودی به سرای دیگری که باقی است، منتقل شده و باید حساب تک تک اعمال و افعال خود را پس بدهد خود را به یک دست گیرنده و پناه دهنده محتاج می‌بیند و چون پناه دهنده و دادرسی جز معبود یکتا نمی‌یابد به سوی نماز حرکت کرده تا خود را به مقام قرب او نزدیکتر کند(راشدی، ۱۳۸۴، ج ۲: ۱۴۱ – ۱۴۰)و نماز او را برای روز واپسین و جوابگویی در مقابل حضرت حق – جل و أعلی تمرین می‌دهد. انسانی که هر روز پنج نوبت در عرصه محشر حضور می‌یابد و متذکر می‌شود، دیگر مرگ و انتقال به سرای دیگر برای او تلخ و شکنجه‌آور نیست بلکه نماز، تلخی، تلخ‌ترین چیز، یعنی مرگ را به حلاوت تبدیل ساخته و کاری می‌کند که مرگ برای انسان جشن باشکوهی جلوه کند که به دیدار و ملاقات حضرت محبوب نایل می‌آید. از سوی دیگر چنین نمازی که انسان خود را در محضر رب الارباب می‌بیند چنین باوری را در نمازگزار ایجاد می‌کند که در قیامت مورد لطف و رحمت الهی قرار خواهد گرفت زیرا که در احادیث آمده است که پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «یعنی هر که بر نماز خود محافظت کند روز قیامت دارای نور و دلیل است و باعث نجات او در روز قیامت می‌باشد.»(متقی هندی،۱۴۰۱ ه.ق ، ج ۷، ح ۱۸۹۷۱) و با وجود این اثر معنوی دیگر از مرگ نمی‌هراسد.

آثار و عواقب ترک نماز

تـرک نماز در دنیا و آخرت عواقب تلخى دارد. در قیامت, اهل بهشت از دوزخـیـان مى پرسند: چه چیزى شما را روانه جهنم کرد؟ یکى از پـاسـخ هایشان این است که ما پاى بند به نماز نبودیم.( مدثر (۷۴) آیه۴۳) در جایى دیگر به نمازگزارانى که در نمازشان سهل انگاراند; یعنى گاهى مى خوانند و گاهى نمى خوانند, مى گوید: واى بر آنان(ماعون (۱۰۷) آیه۴).رسـول خدا(ص) فرموده است: هرکه عمدا نماز را ترک کند, از اسلام خارج شده و کافر است.)در جـایـى دیـگر مى فرماید: (مرز بین بنده خدا و کفر, ترک نماز است.)( پاینده، ۱۳۸۴، روایت ۱۰۹۸)هیچ انسان با وجدان و متفکرى نیست که از ابعاد و اسرار و ظرایف نـماز آگاه باشد ولى از کنار آن ها بى اعتنا رد شود, مگر کسانى کـه بـه خـاطر غفلت و بى خبرى, توفیق سخن گفتن با خداوند را از خود سلب کرده اند.

نتیجه

در پایان باید خاطر نشان شویم که اگرچه در این نوشتار، سخنان گزیده و پرمغز بسیاری از ائمه معصومین علیهم السلام و نیز متفکران و صاحب نظران دینی، در راه روشن ساختن حقیقت و حکمت نماز، بیان نمودیم، اما با این همه باید گفت که بیان جایگاه بلند پایه این فریضه بزرگ الهی؛ اهمیت و ابعاد تاثیر گذاری این عبادت در زتدگی انسان ها در مختصر نوشته ای اینچنینی نمی گنجد. زیرا همانطور که می دانیم، در قرآن بیش از ۱۰۲مرتبه در مورد وجوب، احکام و آثار نماز سخن به میان آمده و این نشانگر درجه اهمیت آن می باشد.
اما باید گفت که از مطالب نوشته حاضر چنان نماین گشت که، نماز معبر اصلی برای سلوک انسان در راهی است که ادیان الهی در برابر آدمی نهاده اند تا بتواند از آن به هدف و غایت اصلی حیات یعنی رستگاری وخوشبختی دنیا و آخرت دست یابد. در واقع، نماز اولین قدم سلوک الی الله می باشد. لحظاتی که انسان از دنیای پرغوغا و فریبنده فارغ می شود و به کرانه سراسر آرام و معنوی نماز، گام می گذارد، در حقیقت به فضایی پاک و نورانی وارد شده که همانندی برای آن نیست. نماز، ستایش خدا و تامل در صفات متعالی او است. نماز اگر با توجه و خشوع خوانده شود، افق دید انسان را از زندگی معمولی فراتر می برد و او را به نیکی ها متمایل می کند. انسان نمازگزار در پیشگاه خدا، پیشانی بر خاک می ساید و با ابراز بندگی به درگاه حق تعالی، عظمت و شکوه او را ارج می نهد. انسان، نماز را چند بار در شبانه روز تکرار می کند. نمازگزار هنگام صبح، زندگی را با یاد خدا و طلب یاری از او دوباره آغاز می کند. هنگام ظهر، با صدای تکبیر موذن، دور از درگیری ها و مشغله روزانه، برای دقایقی در چشمه سار نماز، روح را شستشو می دهد. در پایان روز و آغاز شب نیز دل را با این فریضه الهی، مرکز انوار معرفت می سازد تا شب را در آرامشی معنوی و سرشار از رضایت سپری کند. نماز از آنجا که اولاً سلامت و تعالی اخلاقی و معنوی به افراد جامعه می بخشد و ثانیاً از آن رو که با شکل و محتوای ویژه خود نمازگزار را به انضباط می کشاند و از بیهودگی نجات می دهد، به حق باید یکی از عوامل مهم انضباط و انتظام اجتماعی شناخته شود. اگر نماز با حضور و از سر شوق و در هنگام فضیلت در میان مردمی رواج پیدا کند، فضایلی از این قبیل، دستاوردهای قطعی آن مردم خواهد بود پس از خداوند بزرگ بخواهیم که همه ما را از نمازگزاران واقعی قرار دهد.
*
دبیر و کارشناس علوم تربیتی اداره آموزش و پرورش شهرستان پاوه
**
دبیر و معاون پرورشی مدرسه راهنمایی شهرستان مریوان
***
دانشجوی دکترای جغرافیای طبیعی دانشگاه اصفهان
کتابنامه
بهشتی، سید محمد حسین، (۱۳۵۴)، نماز چیست، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
پاینده، ابوالقاسم(۱۳۸۴)، نهج الفصاحه، اصفهان، خاتم الانبیا، چاپ دوم.
جوادی آملی، عبدالله، (۱۳۸۰)، حکمت عبادات، تنظیم حسین شفیعی، قم، اسراء، چاپ چهارم.
حایری شیرازی، محی الدین، (۱۳۷۴)، نماز، قم و تهران و مشهد، انتشارات اسلامی، چاپ چهارم.
خزائلی، محمد، (۱۳۸۴)، احکام قرآن، تهران، انتشارات دنیای دانش، چاپ ۱.
خمینی، روح الله، (۱۳۵۹)، پرواز در ملکوت، جلداول، تهران، انتشارات نهضت زنان مسلمان.
دشتی، محمد، (۱۳۷۹)، ترجمه نهج البلاغه، قم، پارسیان.
دیلمی،حسن بن محمد، (۱۳۹۸ه.ق)، ارشاد القلوب،بیروت، موسسه الأعلمی للمطبوعات، چاپ چهارم.
راشدی، حسن،(۱۳۸۴) نمازشناسی، جلداول، تهران و دفاترستاد اقامه نماز، ستاد اقامه نماز، چاپ نهم.
رضوانطلب، محمد رضا ، (۱۳۸۱)، پرستش آگاهانه، تهران و مراکز ستاداقامه نماز، ستاد اقامه نماز، چاپ پنجم.
صدرالسادات دزفولی، سید کاظم، (۱۳۷۸)، اهمیت نماز و وجوب آن از دیدگاه قرآن و حدیث اهل بیت عصمت و طهارت – علیهم السلام-، تهران، کتابخانه صدر.
طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن(۱۳۸۰)، مجمع البیان فی تفسیرالقرآن،۱۶جلدی،علی کرمی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
عزیزی، عباس،(۱۳۷۶)، سلامت روح، نماز و عبادت در تفسیر نمونه، قم، نبوغ، چاپ دوم.- مجلسی، محمد باقر ،(بی تا)، بحارالانوار،۱۱۰ جلدی، تهران، المکتبه الاسلامیه.
متقی هندی، علاءالدین علی، (۱۴۰۱ه.ق)، کنزالعمال فی سنن الاقوال والافعال، بیروت، الرساله.
مطهری، مرتضی، (۱۳۵۴)، سیری در نهج البلاغه، قم، صدرا.
مطهری، مرتضی، (۱۳۷۷)، گفتارهای معنوی، تهران و قم، صدرا،چاپ هجدهم.
مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، (۱۳۵۳)، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوم.
موسسه مطالعاتی منتظران موعود (عج)، (۱۳۸۱)، رساله توضیح المسایل محشی امام خمینی (ره) شش مرجع، مشهد، بارش.
فرید نهاوندی، محمد، (۱۳۳۱)، رموز نماز، مشهد، چاپخانه خراسان.
قرائتی، محسن(۱۳۶۹)، راز نماز، برای جوانان، بی جا، سازمان تبلیغات اسلامی.
قرائتی، محسن، ( بی تا)، یکصد و چهارده نکته درباره نماز، بی جا، ستاد اقامه نماز.
نراقی، احمد، (۱۳۸۴)، معراج السعاده،قم، قائم آل محمد، چاپ دوم.
وحیدی، محمد، (۱۳۸۴)، دانستنی های لازم از نماز، قم و تهران و مشهد و سراسر کشور، بوستان کتاب، چاپ اول.
قرآن مجید ترجمه مهدی الهی قمشه ای
سوره مبارکه جن(۷۲)، سوره مبارکه قریش (۱۰۶)، سوره مبارکه المعارج (۷۰)، سوره مبارکه بینه (۹۸)، سوره مبارکه احزاب (۳۳)، سوره مبارکه هود (۱۱)، سوره مبارکه عنکبوت (۲۹)، سوره مبارکه انعام (۶)، سوره مبارکه مدثر (۷۴)، سوره مبارکه ماعون (۱۰۷).

اشارات جسمانی نماز

نویسنده: ویلیام چیتیک
مترجم: معصومه نقدبیشی


مقاله حاضر ترجمه فصل دوم جدیدترین اثر از ویلیام چیتیک، نویسنده و پژوهشگر توانای عرفان و تصوف، به نام در جستجوی قلب گمشده است. (۱) نگارنده در این فصل به شیوه‌ای محققانه به تشریح اشارات و معنای نهفته در حرکات نماز پرداخته و به گونه ای موجز خواننده را به تعمق در این امر دعوت می نماید. تطبیق اسرار نماز یا انسان شناسی و سیر انسان در قوس صعود و نزول ( معراج) محور اصلی این مقاله را تشکیل داده است.
نویسندگان مسلمانی که اهمیت نماز را توضیح می دهند، آن را متضمن پایه ای کامل در عمل اسلامی دانسته اند. مخاطب آن ها افرادی هستند که نماز را به جا می آورند و این عمل، عادت ثانویه آن ها شده است. این نویسندگان به ندرت مفهوم حرکات نماز را مورد بحث قرار می‌ دهند و تنها در چارچوبی که به عنوان «اسرار عبادات» شناخته شده سخن، می‌گویند. به طور معمول نویسندگان چنین آثاری صوفی بوده و خود را متعلق به گروهی از مسلمانان می دانند که با تفاسیر سطحی راضی نشده و این گروه معنایی فراسوی شکل و ظاهر را مورد تأکید قرار می دهند.
با این وجود، این آثار توجه بسیار بیشتری به اهمیت دستور العمل‌ های متنوع و قرائت آیات قرآنی دارند تا به خود حرکات جسمانی، بی تردید بخشی از دلیل این سکوت مرتبط با این امر است که بدن با حکمت حرکت وفق یافته و در نتیجه بیان لفظی غیر ضروری به نظر می رسد. با این همه، معاد جسمانی است و قرآن به ما می‌ گوید که هر یک از جوارح به خاطر اعمالشان در این دنیا، مورد مؤاخذه قرار خواهند گرفت. (۲)
پیامبر (ص) نماز را ستون دین نامید(۳) لذا نماز به عنوان ستون دین، بقیه‌ ی تعالیم دین اسلام را نگه داشته و اساسی ترین عملی را که خدا از بشر خواسته، بیان می کند.
اگر بیان شهادت، اقرار به تسلیم شدن در مقابل حب و رحمت خداست پس نماز توصیه شده ترین فعالیت جسمانی از سوی خداوند می‌ باشد که به این امر (شهادت) اضافه شده است.
مفهوم نماز از بسیاری جهات می تواند مورد نگرش قرار گیرد. شاید ‍ [ بتوان گفت] بهترین شیوه برای شناخت حرکات نماز قرار دادن این حرکات در بستر آموزه های اسلامی برای عالم صغیر انسانی است. این تعالیم به وضوح بین بعد سفلی، ظالمانی، کثیف، ناخودآگاه و پراکنده ی انسان که جسم نامیده می شود [ و همچنین] بعد علوی، درخشان، لطیف، خودآگاه و یگانه که روح نامیده می‌شود، تمایز قائلند. جسم [ انسان] تصویر جسمانی خداست(۴) در حالی که روح، نفس خداست که در زمان سرشتن گل انسان در جسم او دمیده شد. (۵) [پس] تنها یک روح فطری ( نفس خداوند) و تعداد بسیار زیادی از ابدان انسان ها که همگی بر صورت خدا خواسته شده اند، وجود دارد. در هر فرد، روح و جسم در یک سطح میانجی (برزخ) به نام نفس با هم آمیخته اند.
نفس، نمایانگر برخورد بین کیفیات روح و جسم و منبع آگاهی و شخصیت است؛ اما [ نمی توان گفت] تنها معنوی یا به طور کامل مادی است؛ بلکه درون نفس، نور با ظلمت، دانش با جهل، وحدت یا کثرت، ذکر یا نسیان، زندگی به همراه مرگ و قدرت با ضعف عجین است. (۶) از طریق نفس، روح و جسم با یکدیگر ارتباط برقرار کرده و بر هم اثر می‌گذارند. این تعامل ظاهر شده و لحظه به لحظه در [ساخت های] اندیشه، گفتار و عمل دست خوش تغییراتی می گردد. هدف از وجود انسان در این دنیا، ادغام اسفل در اعلی، مادیت در معنویت و انسانیت در الوهیت است. از این حیث، فرد مسلمان می کوشد جسمش را به نفس و نفسش را به زوج بسپارد. اما این امر به برقراری یک رابطه ی محکم و استوار با کانون الهی و چنگ زدن به ریسمان الهی و بازگشت تمام فعالیت های متفرقه و پراکنده ی جسم و نفس به خدا بستگی دارد.
نماز، مردم را در هر سطح وجودی که دارند به خود می خواند. حرکات ‍‍[ نماز]، مدلی را برای تلفیق فعالیت های بدنی با حقیقت ارائه می‌ نماید. نماز نیز همچون انسان، دارای سه بعد اساسی ‍[روح، جسم و نفس] است. روح[ نماز]، تمرکز حواس یاحضور قلب است؛ در هر نمازی، مسلمانان به صورتی پایدار و محکم تلاش می کنند تا قلب در ذکر خداوند، مبهوت گردد این واقعیت که هر فردی که نماز را اقامه می‌ کند در تثبیت کمترین ‍‍[ میزان از] تمرکز حواس می‌کوشد، دقیقاً مانند حقیقت زندگی بشر است که اثباتی بر حضور روح می باشد. اما حضور کامل قلب به کمیابی خودآگاهی انسان که در سطح روح الهی واقع شده است. این آگاهی هدف ‍[ اصلی] وجود انسان است و تنها پیامبران (ص)و اولیاء خدا آن را تجربه می کنند.
هر حرکتی ‍ [ در نماز] با آیات خاصی از قرآن و یا دستور العمل های نبوی که کلیدی بر اهمیت آن [ حرکات را] ارائه می کنند، همراه است و ‍[ در واقع] آیات و احادیث بین شکاف موجود میان روح و جسم و تمرکز حواس و فعالیت بدنی پل زده و همچون برزخی میان روح و بدن نماز هستند. ‍[ این آیات و روایات] به منزله نفس نماز بوده و درخشندگی روح نماز را با مادیت صورت در یک جا جمع می کنند. بدین ترتیب، کلمات یک سرشت جسمانی « بند بند» مانند حرکات [ نماز] دارند اما معنای نهایی آن ها ورای تمام صورت هاست.
در میان متون بسیاری که منابع و مأخذ برای نشان دادن اهمیت نماز نقل قول کرده اند ‍[ این حدیث] به چشم می خورد: « الصلاه معراج المومن» (۷) معراج به معنای صعود پیامبر (ص) است که به موجب آن، او از طریق ملکوت به حضور الهی رسید. کلمه معراج در معنای تحت اللفظی یعنی وسیله ای برای بالا رفتن با نردبان، اما یکی از نردبان بالا می رود و دیگری از آن پایین می آید و اهمیت معراج نه تنها در عروج پیامبر (ص) که در بازگشت او به جهان نیز هست. این دو حرکت [ صعود و نزول] معرف دو مرحله مهم از کمال معنوی است که در ساختار نماز نشان داده شده است.
طبق نظریه پذیرفته شده عمومی، معراج پیامبر (ص) جسمانی بوده. (۸) و به عبارت دیگر، کمال بشر به ابعاد معنوی، نورانی و نامرئی محدود نمی شود بلکه [ همچنین] این امر به بعد مادی، تیره و مرئی نیز مرتبط است چون صورت الهی صفات خاصی را ظاهر می‌ کند که مستلزم شکل مادی است. جسم یک مؤلفه اساسی در جستجوی خداست و درست مانند نفس، بدن نیز دست خوش دگرگونی های مناسب در سطح خود می شود.
نماز دارای چهار حالت اصلی است:
۱-
حالت ایستاده مستقیم (قیام)؛
۲-
رکوع، به طوری که پشت و سر موازی با زمین باشند؛
۳-
سجده با برقرار کردن زانو ها، دست ها و پیشانی ‍ [ و نوک انگشتان بزرگ هر دو پا] بر زمین؛
۴-
نشستن بر روی زانو رو به جلو به طوری که پشت، صاف باشد( تشهد).
هر نماز واجب از دو، سه و یا چهار رکعت تشکیل می شود: یک رکعت متشکل از ایستادن (قیام)، رکوع، دوباره قیام، سجده، سر از سجده برداشتن و نشستن، سجده دوباره ‍[سجده ی دوم]، سپس سر از سجده برداشتن و قیام کردن یا نشستن جهت خواندن تشهد. البته این امر بستگی به این دارد که نمازگزار در حال انجام چه رکعتی است.
در بحش نخست هر رکعت، شخص با ‍[قرار دادن] دست ها در کنار خود یا به صورت متکتف؛ دست ها به صورت تا خورده در مقابل شکم ( بسته به مکتب فقهی که نمازگزار تابع آن است) می ایستد، خداوند به تمام افراد فرمان داده تا مسئولیت مقام انسانی خود را به عهده گیرند و آن ها[ نیز] با ایستادن در پیشگاه او به عنوان بنده به او پاسخ می گویند. معنای قیام، وقتی که در تقابل با دو حالت رکوع و سجود ‍[بررسی می شود] به وضوح مشخص می شود. ابن عربی خاطر نشان می‌کند که رکوع، برزخی بین قیام و سجود است. (۹) این بسیار قابل توجه است که قرآن فعل « سجده کردن» را اغلب اوقات در داستان به سجده افتادن ملائکه در مقابل آدم به امر خداوند و سرپیچی شیطان از انجام این دستور به کار می ‌برد. سجده در مقابل خداوند، اذعان به برتری مقام اوست و بدین ترتیب شخص تسلیم بودن کامل خود را چه از نظر روحی و چه جسمی در برابر امر خداوند نشان می دهد. شیطان از هوای نفس خود پیروی کرد و سرسختانه از پذیرش هدایت حق تعالی سرباز زد. شعار او این بود: « من از او بهترم» (ص: ۷۶). شیطان، آدم را پایین تر از خود پنداشته لذا او را شایسته ی سجده ندانست. ‍[پس] بنده ای [هم] که حاضر به سجده در برابر خداوند نباشد [به نوعی] می گوید: من از او بهترم.
در حالت قیام، بنده در یک صفت الهی سهیم است چرا خدا « حی القیوم»( البقره : ۲۵۵) است. اما [ در مقابل] رکوع و سجود، فقط از ویژگی های بنده هستند و نه پروردگار، این حالت در مفاهیم خشوع، تواضع، فروتنی و خضوع مشترک است. همان گونه که ابن عربی اشاره می کند، از طریق سجده، بنده در پی خاستگاه خود که گل رس است، می باشد در حالی که از طریق قیام او تلاش می کند تا به ریشه ویژگی های مثبتش که همان روح است برگردد. گل رس از آب و خاک ساخته شده و دارای ویژگی هایی نظیر دنانت، ظلمت، تراکم، درشتی، کندی، انفعال، جهل و مرگ است. [ در خالی که ] روح، نفس الهی بوده و در جنس خود با فرشتگان یکی است و خصوصیات ذاتی آن شامل: علو، درخشندگی، لطافت، سبکی، روشنایی، پویایی، علم و زندگی می باشد. قیام نمایانگر سرشت روحانی انسان، سجده مبین طبیعت جسمانی و رکوع، حوزه میانجی نفس است و در مجموع حرکات سه گانه ‍[ نماز]، حاکی از بندگی جمیع انسان هاست.
اگر چه روح در مقایسه با بدن، متعالی و نورانی است، اما در مقایسه با خداوند پست و تاریک است. بنده با تمام وجود به تصدیق این موضوع که هر چیز مثبتی در روح از خدا ناشی شده، تعظیم می کند. رکوع نشان می دهد که بنده این تفکر را که « من از او بهترم» را رد کرده چرا که می داند هر چه دارد از سوی پروردگارش است. او [ با رکوع] ادعای استقلالی را که نفس در زمانی که خود را در معرض تابش نور روح می بیند و با وسوسه [ شیطان] تصور می کند که این نور از آن خود اوست، رد می کند.
کلماتی که اغلب هنگام رکوع قرائت می شوند از این جمله اند: شنوایی من، بینایی من، مغز من، استخوان های من و عصب های من [ همگی] در پیشگاه تو[ ای خدا] خاضعند. هر کدام از این اندام ها و قوا دارای ویژگی های خاص الهی هستد که به انسان اجازه ادامه حیات می دهند و هر یک از این دو ساحت ‍[ جسم و روح] در روز قیامت مورد مؤاخده قرار خواهند گرفت. رکوع نشان دهنده این نکته است که بنده تمام ادعاهایی که مبنی بر احساس مالکیت بر این اندام ها باشد را رد کرده و صرفاً ریشه تمام آن ها را در خدا ‍[ مالک حقیقی] می داند.
سپس سجده نقطه ای را نشان می دهد که بنده متعلق به آن است و به همان گل رس بر خواهد گشت. از این رو، اصحاب صوفیه معتقدند که سجده علامت ظاهری یکی از متعالی ترین مراحل کمال است. [ سجده] تجربه و تشخیص بنده از فنا و نیستی خویش است و این امر فنای او در نور خداوند است.
نماز در حالت نشسته که بیانگر ثبات در ساحت میانی (نفس) ست به پایان می رسد. اینجاست که بنده از خدا رحمت به محمد رسول الله (ص) را مسئلت می کند. وضعیت نشسته صعود و رسالت جانشینی به عنوان خلیفه خدا در جهان- خضوع بدن و عبودیت را با هم در می آمیزد. سجده ‍‍[ نماد] بازگشت از معراج و نشانه تحقق کاملی از صورت الهی و بقا در صفات خدا بعد از گسستن از تمامی صفات خود است. سجده معنای این آیه قرآنی را ترسیم می کند:« هر که روی زمین است دست خوش مرگ و فناست و زنده ابدی ذات خدای منعم با جلال و عظمت است»( الرحمن: ۲۶-۲۷)

پی‌نوشت‌ها:

۱. In search of the lost heart(Exploration in Islamic Thought).
کتاب« در جستجوی قلب گمشده ( کاوش هایی در اندیشه ی اسلامی)» در فوریه ی ۲۰۱۲ میلادی توسط انتشارات سانی در آمریکا منتشر و هم اکنون توسط مترجم این مقاله در دست ترجمه است.
۲. «
ان السمع و البصر والفؤاد کل اولئک کان عنه مسؤولاً» (الاسراء: ۳۶). ( تمام پانوشت ها افزوده های مترجم است).
۳.
پیامبر(ص): الصلوه عماد دینکم؛ میزان الحکمه، ج ۵، ص ۳۷۰.
۴.
عهد عتیق، سفر تکوین: ۱: ۲۶-۲۷: آدم را به صورت ما و موافق و شبیه ما بسازیم تا بر ماهیان دریا و پرندگان آسمان و بهائم و بر تمامی زمین و همه ی حشرات که بر روی زمین می خزند حکومت کند. پس خدا آدم را به صورت خویش آفرید. او را به صورت خدا آفرید. . . ؛ ابن عربی، محی الدین، فصوص الحکم، بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ اول، ۲۰۰۳، ص ۴۱: فصل آدمی: فأنشأ صورته الظاهره من حقائق العالم و صوره و انشأ صورته الباطنه علی صورته تعالی.
۵.
فإذا سؤیته و نفخت فیه من روحی فقعوا له ساجدین: الحجر:۲۹.
۶.
دکتر چیتیک بیشتر در کتاب مقدمه ای بر عفان و تصوف(introduction to Sufism and Islamic mysticism)
فصلی را به نفس اختصاص داده بودند که حاصل آن این بود که نفس یک انسان در عمیقترین ساحت حقیقت خویش، هیچ کیفیت و ویژگی خاصی ندارد. او شناخت ناپذیر بودن نفس را یک امر واقعی و زیربنایی دانسته و در اثبات گفته‌ی خود به قرآن استناد می‌کند. (ر. ک:ص۱۰۲ و ۱۰۴) و به نظر می رسد در این بیان کوتاه بیان خود را از چیستی نفس در تصوف و عرفان اسلامی کامل کرده‌اند.
۷.
بحار الانوار، ج ۷۹، ص ۳۰۳.
۸.
دست کم چنانچه آیه ی اول سوره اسراء می فرماید: سبحان الذی أسری بعبده لیلا من المسجد الحرام الی المسجد الأقصی الذی بارکنا حوله لنریه من آیاتنا انه هو السمیع البصیر.
۹.
ر. ک: فتوحات ( ۴ جلدی)، ج۲، ص ۵۶۸.

منبع مقاله : نشریه کتاب ماه دین، شماره ۱۷۹.

ارزش و اهمیت نماز در زندگی و رستگاری انسان


نویسنده :محسن سلحشور

بسم الله الرحمن الرحیم


نماز در دین اسلام والاترین فریضه بعد از ولایت می باشد و از ارزش زیادی بر خوردار است در این مقاله سعی شده است ارزش و اهمیت و نقش نماز در سعادت و رستگاری به اختصار بیان شود تا با آگاهی و بصیرت بیشتر به این عبادت بپردازیم و از انجام این فریضه الهی محروم نمانیم .

نماز

نماز فریضه ای است در تمام ادیان و جود داشته است . در دین اسلام نماز به صورت نماز های یومیه ، مستحبی و دیگر نماز ها می باشد. در ادیان دیگر ، برای مثال در دین مسیحت ، حضرت عیسی در گهواره می فرماید :«خدایم مرا به نماز و زکات سفارش کرده است.» و در دین حضرت ابراهیم خلیل الله ، «حضرت ابراهیم همسر و کودک خویش را در بیابان داغ مکه ، آن هنگام که هیچ آب و گیاهی نداشت ، برای به پا داشتن نماز مسکن داد
در اسلام والاترین فریضه بعد از ولایت که مسلمین بایدآن را ادا کنند ، نماز است به گونه ای که دیگر اعمال انسان از جمله ، نیکی به دیگران ، صدقه و با شرط قبولی نماز مورد قبول حق تعالی قرار می گیرد. حجت الاسلام قرآئتی در کتاب تمثیلات خود نماز را به گواهینامه رانندگی تشبیه می کند ، گواهینامه ای که مجوز رانندگی در بزرگراه سعادت است و اگر این گواهینامه را نداشته باشیم دیگر کارت ها برایمان کاری نمی کند باتوجه به اهمیت و ارزش این فریضه ی اللهی نباید از آن غافل باشیم و سعی کنیم هر چه بهتر و زیبا تر این عبادت را انجام دهیم.

ستون دین

هر بنایی با ستون هایش پا بر جاست و بنای بدون پایه و ستون دمی بیش نمی پاید.پس در ساختمان پایه ها (ستون ها) نقش اساسی را به دوش می کشند به صورتی که عدم وجود آن ها باعث فرو پاشی بنا می شود. پیامبر اکرم (ص) می فرماید : الصلوه عماد دینکم . نماز پایه و ستون دین شماست.
امام علی (ع) می فرماید:اوصیکم بالصلاه و حفظها، فانها خیر العمل و هی عمود دینکم.شما را به نماز و مراقبت از آن سفارش می کنم چونکه نماز برترین عمل و ستون دین شماست .
با احادیث آمده از ائمه اطهار (ع) متوجه می شویم که نماز هم ، نقش ستون را در بنای اسلام ایفا می کند و بدون آن اسلام نمی تواند پایدار بماند و این هم مورد دیگری است که اهمیت نماز را در دین اسلام را بیان می کند

نماز ، شرط قبولی اعمال دیگر

با اینکه در مطالب پیشین به نقش نماز در قبولی اعمال دیگر اشاره شد اما لازم به توضیح بیشتر می باشد.
امام صادق (ع) می فرماید :اول ما یحاسب به العبد الصلاه، فان قبلت قبل سائر عمله، و اذا ردت رد علیه سائر عمله . نخستین چیزی که از بنده حسابرسی می شود نماز است، پس اگر نماز پذیرفته شد اعمال دیگرش نیز پذیرفته می شود، چنانچه نمازش رد شود بقیه اعمال او هم قبول نخواهد شد.
سخن ائمه اطهار مهری است که حجت راتمام می کند برای کسانی که اعمال دیگر را برای توجیه بی نمازیشان مطرح می کنند و در انجام فریضه نماز عذر نا به جا می آورند.
و به ما هم نشان می دهد که نماز تا حدی والاست که حتی اعمال دیگر هم بدان وابسته است . پس وای بر بی نمازان و وای بر آنان که در نماز سست هستند

نماز ، آثار و برکات در زندگی

در موارد پیش تر به نقش و اهمیت نماز پر داختیم. و حال می خواهیم در باره ی آثار و برکات نماز بحث کنیم ، برکاتی که مانند نور به زندگی روشنایی می بخشد ، گره ها را می گشاید ، دل ها را مسسرور می کند ، اکسیری از پاکی بر سیاهی می ریزد ، انسان را یاری می نماید ، مونس تنهایی ها می شود و در سخت ترین مواقع و در بزرگترین زمین خوردن ها دست بر شانه انسان می نهد و او را از زمین بلند می کند .
اکنون برخی از این آثار و برکات را فرا می گیریم :

v نورانی شدن دل به وسیله نماز
جدایی از بدی ها و سختی ها
قبولی اعمال دیگر
ریزش گناهان
رفع غم واندوه
و

نماز باز دارنده از گناهان و رسیدن به رستگاری

انسان در همه لحظات عمر حتی تا دم مرگ هم ممکن است دچار لغزرش شود و خود را در گناه آلوده کند ، نماز یکی از راه هایی است که انسان را از ارتکاب به گناه باز میدارد.وبه راه راست هدایت می کند.
پس نماز ، راه گشا و کلید دری است که به سوی سعادت و رستگاری باز می شود.
روایت است که جوانی از یاران در نماز جماعت با پیامبر گرامی اسلام (ص) شرکت می کرد ولی کار های زشت نیز مرتکب می شد ، به آن حضرت خبر دادند ، حضرت فرمود :«بالاخره نمازش ، روزی او را نجات خواهد داد و از کار های زشت بازش می دارد
مدتی نگذشت که جوان توبه کرد.

نماز،کارنامه قبولی
جهان هستی مدرسه ای است که دانش آموزان آن انسان ها و تکالیف آن ها همان واجبات هستند که باید انسان ها آن ها را انجام دهند . دانش آموزی که وارد مدرسه می شود تکالیفی بر او محول می شود که باید آن را انجام دهند . انسان با قدم نهادن در جهان هستی تکالیف و اعمالی که مجموع آنها دین است. و توسط پیامبران به مردم ابلاغ می شود و آ دمیان موظف اند در انجام آنها بکوشند .حال اگر انسان ها تکالیف خود را در این مدرسه انجام دهند مسلما کارنامه قبولی به دست می گیرد و خشنود می شود و اما وای بر دانش آموزانی که این مدرسه را محل سرگرمی می پندارند و وقت خود را در آن به بطالت می گذرانند و در آخرنیز مردود می شوند.

نمار،شکرناچیز

خداوند انسان را آفرید و به او حیات بخشید ، اورا اشرف مخلوقات قرار داد ، به او قدرت تفکر عطا نمود تا از دیگر موجودات برتر باشد ، به او فطرت زیبا بخشید، جسم سالم به او داد تا بتواند راحت زندگی کند وانواع نعمت ها را بر او گستراند .
آیا خداوندی که این همه نعمت که هر یک برتری انسان را بر دیگرموجودات به تصویر می کشد و خدایی که مهربانتر هر کس برای انسان است و نسبت به بندگان مهربان است آیا جای شکر ندارد؟ آیا دور از انصاف نیست که شکر خدایی را این نعمت و مهربانی به ما آدمیان عطا کرده است به جا نیاوریم؟
کوچکترین و حداقل ترین شکر گزاری همین نماز خواندن است. ما با نماز خواندنمان از خداوند غنی سپاس گزاری می کنیم.
«
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته»

اقامتگاه بوم گردیجست و جوی هتلخانه مسافرخرید بلیت هواپیمارزرو هتلابزارسفرنرم افزار موبایلاداره کل هواشناسی فارساماکن اقامتی به آدرسرستوران های بین راهیبازارچه های صنایع دستی
روستاهای گردشگریجاذبه های گردشگریهنروران هنرهای سنتیآثار دارای نشان مرغوبیت کالااطلاع رسانی و راهنمای گردشگرانخانه های بافت قدیم شیرازخبرگزاری میراث آریا

 

 

 

_

شماره صفحه:مهمانپذیر:

۱۴۷
۲۵
۳۶
شماره صفحه:مجتمع پذیرایی:

۱
۲
۳
شماره صفحه:هتل:

۱
۲
۳
شماره صفحه:هتل آپارتمان:

۱
۲
شماره صفحه:دفاتر خدمات مسافرتی:

۱۳۵۷
۲۴۶
شماره صفحه:مجتمع اقامتی:

۱

 

{mospagebreak}


 

 

اداره کل میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان فارس در چهار حوزه فعالیت گسترده دارد.هر حوزه دارای اطلاعات و داده های رسمی ،ثبت شده ،قابل انتشار و غیر قابل انتشار می باشد.

در زیر اطلاعات مورد نیاز گردشگران و ادارات دولتی دیگر لیست شده است.

 

 

 

 

 

 

حوزه میراث فرهنگیشناسنامه بناهای تاریخی استان در مرکز اسناد
عناوین آثار ثبتی استان
آمار بازدید از اماکن گردشگری
لیست آثار مرمت شده در استان
حوزه گردشگریسفر به فارس
ستاد دائمی تسهیلات سفر استان
دفاتر هدف پیشخوان دولت
مسیرهای گردشگری استان
حوزه سرمایه گذاری روستاهای هدف گردشگری
فهرست مناطق نمونه گردشگری
فهرست مراکز اقامتی گردشگری در دست احداث استان
ضوابط تاسیسات گردشگری
حوزه صنایع دستی

هنرمندان صنعتگر

رشته های صنایع دستی

کارگاه های صنایع دستی

هنرمندان دارای نشان مرغوبیت

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ردیف

پرسش

پاسخ

۱

ثبت نام کلاسهای آموزشی صنایع دستی به چه صورت انجام می گیرد و در چه رشته هایی کلاسهای   آموزشی برگزار می گردد؟

مراجعه به صنایع دستی ،  تکمیل فرمهای ثبت نام کلاسهای آموزشی وهمراه داشتن مدارک مورد نیاز ( کپی شناسنامه ، کپی کارت ملی ، دو قطعه عکس۴*۳) و  معمولاً تا ۴۰ رشته مختلف  وحداکثر بین ۳ تا ۴ دوره سه ماهه در فصول مختلف سال برگزار می گردد

۲

بیمه صنعتگران به چه صورت است ؟

هنرمندان و صنعتگران دارای مدرک  تحصیلی سیکل و پایین تر به این صورت است که با دارا بودن کپی و اصل کارت صلاحیت حرفه ای( مربوط به سازمان فنی و حرفه ای ) و کارت صنعتگری ، کپی کارت ملی و اصل آن و کپی شناسنامه و اصل آن به معاونت صنایع دستی مراجعه نمایند . و پس از تأیید مراتب فوق ، نامه معرفی به اداره بیمه رادریافت نمایند .

هنرمندان و صنعتگران دارای مدرک تحصیلی سیکل به بالا ، به این صورت است که با دارا بودن کپی و اصل کارت مهارت فنی و حرفه ای و کارت صنعتگری ، کپی کارت ملی و اصل آن و کپی شناسنامه و اصل آن به معاونت صنایع دستی مراجعه نمایند و پس از تأیید مراتب فوق ، نامه معرفی به اداره بیمه رادریافت نمایند .

۳

مراحل دریافت تسهیلات در چارچوب طرح ساماندهی مشاغل خانگی به چه صورت است؟

تکمیل فرم ثبت نام در سامانه www.masaghellkhanegi.ir و دریافت کد رهگیری

تحویل مدارک مورد نیاز به معاونت شامل کد رهگیری ، کپی کارت صنعتگری ، شناسنامه ، کارت ملی و دو قطعه عکس۴*۳ جهت صدور مجوز مشاغل خانگی

تکمیل فرم طرح توجیهی پس از صدور مجوز خانگی

معرفی شخص به اداره کار جهت دریافت نامه معرفی به بانک متقاضی

 


پرسش های مربوط به تاسیسات گردشگری

 

ردیف

پرسش

پاسخ

۱

تاسیسات گردشگری را تعریف کنید؟

 

به تاسیساتی گفته می شود که در جهت خدمات رسانی به گردشگران داخلی و خارجی با خدماتی از جمله اقامتی، پذیرایی، تفریحی، ورزشی، فرهنگی و سایر … در مکانهای مختلف اعم از شهرها، روستاها و محورهای گردشگری ساخته می شود که بسته به نوع تاسیسات از لحاظ متراژ زمین، حجم سرمایه گذاری و استانداردهای موجود متنوع و متفاوت می باشد و مجوز آنها توسط سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری صادر می شود.

۲

تاسیسات گردشگری شامل چیست؟

 

۱ -هتل هتل آپارتمان متل ۴–مهمانپذیر ۵- محوطه کمپینگ و کاروان ها ۶- زائر سرا ۷-مراکز سرگرمی و تفریحی ۸- واحدهای خدمات رفاهی بین راهی ۹- مناطق نمونه گردشگری ۱۰- تفرجگاه ۱۱- دفاتر خدمات مسافرتی و جهانگردی ۱۲-اقامتگاهجوانان۱۳-پانسیون۱۴- اقامتگاه با مالکیت زمانی

۳

مدارک و شرایط کلی جهت احداث تاسیسات گردشگری؟

 

فرم مدارک ) – صفحه ۱۰)

۴

 

جهت اخذ مجوز جهت احداث تاسیسات گردشگری به کدام قسمت سازمان می بایست مراجعه نمود؟

 

معاونت سرمایه گذاری و طرحها. دفتر طرحها و تسهیلات

۵

سرمایه گذار چه شرایطی را می بایست دارا باشد؟

 

توان مالی مناسب

عرصه و زمین مورد نیاز جهت اجرای طرح

۳طرح مناسب و توجیه پذیر.

 

۶

سرمایه گذاران به چند صورت می توانند درخواست خود را ارائه نمایند؟

 

 

به دو صورت: ۱ در قالب شخصی حقیقی به نام سرمایه گذار و یا وکیل وی با ارائه وکالت نامه رسمی

۲-در قالب شخصیت حقوقی دارای شرکت ثبت شده و مورد تایید سازمان متبوع.

۷

آیا محدودیتی در سن و جنس و ملیت افراد جهت سرمایه گذاری می باشد؟

 

افراد در هر سن و جنس و ملیتی که هستند می توانند در خواست خود را ارائه نمایند و در صورتی که سرمایه گذار به دلایل مختلف اعم از عدم حضور در شهر مورد نظر و یا نرسیدن به سن قانونی و یا کهولت سن و هر گونه مشغله دیگر با دادن و کالتنامه می توانند سرمایه گذاری نمایند.

۸

شرط سند مالکیت چیست؟

۱ -شش دانگ بوده

۲ -مخالف و یا معارض نداشته باشد.

۳- قولنامه ای نباشد.

۴ -در صورت اوقافی بودن رضایت اوقاف می بایست اعلام گردد.

۵- در صورت مشاع بودن محل دقیق زمین ( سهم سرمایه گذار ) مشخص باشد.

۶- در صورت قرار گرفتن در انحصار ورثه سهم وارث کاملا مشخص باشد و به صورت رسمی اعلام گردیده باشد.

 

۹

 

دامنه فعالیت معاونت سرمایه گذاری چه حوزه ای می باشد؟

 

کلیه شهرستان های استان فارس.

۱۰

شرائط عمومی زمین جهت احداث

تاسیسات و طرحهای گردشگری چه می باشد؟

الف متراژ مناسب

ب – دسترسی مناسب

پ- امکان تامین زیرساختهای مورد نیاز بویژه آب

ت- قرار گرفتن در محورها و مکان هایی که به لحاظ سرمایه گذاری توجیهات منطقی داشته باشد.

ج عدم قرارگرفتن زمین و یا ملک مورد نظر در کنار بیمارستان، پادگانهای نظامی، تعمیرگاهها، دامداری ها و هر گونه شغلهایی که به نوعی سنخیت با فعالیت گردشگری نداشته باشند. د – نداشتن معارض در ملک و یا محدودیت های قانونی همچون حریم راه، قوانین زیست محیطی و سایر موارد مشابه

 

۱۱

حداقل متراژ زمین جهت احداث تاسیسات چه متراژی می باشد؟

هتل ۴۰۰ متر مربع

هتل آپارتمان ۳۰۰ متر مربع

سفره خانه سنتی ۳۰۰ متر مربع

مجموعه های گردشگری ۵۰۰۰ متر مربع.

۱۲

 

در طرح کلی یک مجموعه و یا پروژه گردشگری اعم از طرح توجیهی، فنی و مالی، تهیه نقشه ها و مشاوره های مختلف چگونه و توسط چه افرادی صورت می پذیرد؟

سرمایه گذار در صورت ثبت درخواست خود در معاونت سرمایه گذاری و تشکیل اولیه پرونده می بایست نسبت به انتخاب یک مشاور دارای مدارک معتبر و مورد تایید ، اقدام و جهت تهیه طرح نقشه ها و یا سایر موارد وارد مذاکره شود.

۱۳

 

آیا می توان ساختمان های مختلف را تبدیل به هتل، سفره خانه سنتی، هتل آپارتمان و یا هرگونه تاسیسات دیگر کرد؟

در صورت داشتن استاندارد های مربوطه ، حداقل های مورد نیاز جهت ارائه خدمات و سایر شرایط با طی روند اداری و قانونی می توان ساختمان های نیمه ساخت را تکمیل و به تاسیسات گردشگری تبدیل نمود.

۱۴

 

آیا تاسیسات گردشگری به لحاظ اجرا و ابعاد کیفی و کمی ضوابط و شرائط خاصی دارند و یا اینکه با اختیار سرمایه گذار اجرا می شود؟

تاسیسات گردشگری دارای ضوابط و استانداردهایی در متراژ، تعداد فضاها و نوع خدمات می باشد که سرمایه گذار محترم ضمن رعایت این استانداردها می تواند دیدگاهها و سلایق خود را بویژه در زمان طراحی و تهیه نقشه های معماری در تاسیسات مورد نظر خود لحاظ نماید.

۱۵

می خواهم بدانم متراژ زیربنا، تعداد طبقات، حجم سرمایه گذاری چگونه مشخص می شود؟

بسته به اینکه زمین چه نوع کاربری اعم از کشاورزی، خدماتی، تجاری، مسکونی داشته باشد و اینکه در شهر واقع شده باشد و یا خارج از شهر و اینکه در حریم آثار باستانی قرار داشته باشد و یا خیر تعداد طبقات، زیربنا و سایر موارد آن متفاوت بوده و عمومأ توسط کارگروه امورزیربنایی و یا کمیسیون ماده ۵ سطح اشغال و تراکم تعیین می گردد. حجم سرمایه گذاری نیز بسته به زیر بنا و نوع مصالح از هر متر مربع ۳۵۰هزار تومان تا یک و نیم میلیون تومان عموما پیش بینی می شود.

۱۶

چگونه می توان تحقیق کرد که کلا سرمایه گذاری در گردشگری موفقیت امیز است یا خیر ؟

۱ – تحقیق و مطالعه فردی و شناخت صنعت گردشگری و جایگاه آن در ایران و شهر و یا استان مورد نظر (فارس(

بهره مندی از نظرات یک مشاور خبره و آگاه و مطلع

۳ – مراجعه و مذاکره حضوری با سرمایه گذاری که در پروژه های متنوع و مختلف سرمایه گذاری کرده اند.

 

۱۷

آیا می توان به عنوان مثال مجوز یک سفره خانه و یا هتل را در مکان های دیگر و املاک دیگر استفاده کرد؟

خیر، هر مجوزی که صادر می شود در همان زمین و مکان و به نام شخص مالک بوده و جا به جایی ملک و مجوز امکان پذیر نمی باشد.

۱۸

آیا می توان موافقت اصولی و ملک را خرید و فروش و یا اجاره داد؟

در صورتی که مالک و یا سرمایه گذار دارای مجوز رسمی از سوی سازمان بوده و قبلا مجوز ساخت را گرفته باشد می تواند با اعلام رسمی به سازمان اقدام به فروش و یا اجاره ملک نماید و این در صورتی است که خریدار و یا اجاره کننده حتما به معاونت سرمایه گذاری و طرحها مراجعه و از شرائط و قوانین آگاه و با اعلام رسمی سازمان اقدام نمایند. در غیر این صورت هر گونه اشکال در اجرای پروژه به عهده طرفین بوده و سازمان صرفا سرمایه گذار دارای مجوز را مورد خطاب قرار می دهد.

۱۹

 

روند اخذ مجوز تاسیسات گردشگری چگونه می باشد؟

 

فرایند صدور مجوز تاسیسات گردشگری – صفحه۳

۲۰

قوانین حمایتی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شامل چه مواردی می باشد؟

الف احتساب هزینه مصرف انرژی از جمله آب ، برق و گاز پروژه های گردشگری با تعرفه صنعتی

ب– تغییر کاربری زمین از مسکونی، کشاورزی و سایر به گردشگری در اراضی خارج از شهر رایگان می باشد

پ پرداخت تسهیلات در صورت وجود بودجه کافی به پروژه ها پس از پیشرفت فیزیکی حداقل ۳۰درصدی با اقساط بلند مدت و تامین۴تا ۸ درصد از سود پرداختی

ت- بخشودگی مالیاتی تا ۵۰%

ث-تأمین ۵۰% از هزینه مرمت بصورت بلاعوض ( درصورت سرمایه گذاری در خانه های ثبت شده در فهرست آثار ملی تاریخی (

 

۲۱

 

آیا می توان بدون اخذ مجوز از سازمان پروژه ای را اجرا کرد؟

خیر. زیرا در صورت عدم اخذ موافقت سازمان ، مسئولیت امر متوجه سرمایه گذار خواهد بود.

۲۲

ارگانها و سازمانهایی که پس از صدور موافقت اصولی ( اولیه ) می بایست درخصوص پروژه اظهار نظر نمایند کدامند؟

در صورتی که محل اجرای پروژه در شهر و یا روستا باشد شهرداری ها، بخشداری ها، بهداشت و آتش نشانی و در صورتی که خارج شهر باشد محیط زیست، جهاد کشاورزی، راه و شهرسازی ، برق، آب، آبفا ،گاز، منابع طبیعی و شرکت نفت دخیل می باشند.ضمن اینکه پس از دریافت پاسخ مثبت از دستگاههای فوق الذکر کسب موافقت کمیسیون ماده ۵ در خصوص اراضی واقع در محدوده شهرها و کارگروه اموزیربنایی،کمیسیون ماده ۱ و کمیسیون تبصره ۱ ماده ۱ در خصوص اراضی واقع در روستاها و حریم شهرها و روستاها و خارج از حریم شهرها و روستاها جهت واگذاری و یا تعیین و تثبیت کاربری الزامی می باشد.

۲۳

 

در چه صورت پرونده مختومه می گردد؟

۱-عدم تایید محل اجرای زمین به هر دلیل قانونی

۲-عدم موافقت سایر دستگاهها با استعلامات مربوطه

۳-عدم مراجعه و پیگیری متقاضی پس از مهلت های قانونی و مشخص

۴-انصراف شخص

۵ –محرز شدن تخلف و یا جعل اسناد و مدارک.

 

۲۴

تشکیل اولیه پرونده در شهرستان شیراز و سایر شهرستان های استان چگونه شکل می پذیرد؟

۱ -مراجعه به دفاتر پیشخوان واقع در سراسر استان

 

۲-مراجعه به نمایندگی های اداره کل در شهرستان ها

 

۳-مراجعه مستقیم به اداره کل

 

 

 

 

 

{mospagebreak}

 

پرسش های مناطق نمونه گردشگری

 

ردیف

پرسش

پاسخ

۱

منطقه نمونه گردشگری چیست؟

منطقه یا مناطق نمونه گردشگری مناطقی هستند که در جوار جاذبه های فرهنگی مذهبی طبیعی و گردشگری کشور به منظور ارائه خدمات به گردشگران ایجاد می شوند

۲

مراحل صدور مجوز مناطق نمونه گردشگری چگونه است؟

براساس فرایند – صفحه ۱۳

۳

در مناطق نمونه گردشگری چه نوع خدماتی ارائه می شود؟

هر منطقه دارای مراکز خدماتی رفاهی فرهنگی و گردشگری از جمله واحدهای اقامتی پذیرایی فرهنگی هنری تفریحی ورزشی پارکها فضای سبز و سایر خدمات گردشگری خواهد بود.

۴

طرح های ( مقدماتی، جامع و تفضیلی ) در منطقه نمونه گردشگری چگونه و توسط چه افراد یا شرکتهایی تهیه می شود؟

از طرق عقد قرارداد توسط سرمای گذار بایکی از شرکتهای مهندسین مشاور که دارای رتبه های معماری و شهرسازی یا مطالعات جغرافیایی و برنامه ریزی فضایی و طبق شرح خدمات مصوب سازمان متبوع.

۵

شرایط احراز صلاحیت سرمایه گذار چگونه است؟

اخذ تاییدیه از کمیسیون ارزیابی و توان سنجی سرمایه گذاران پروژه های بزرگ مستقر در ستاد سرمایه گذاری استان.

۶

چگونگی تامین زمین جهت اجرای پروژه؟

تامین زمین جهت اجرای پروژه به دو صورت است:

۱- اراضی تحت تملک متقاضیان که فرایند تغییر کاربری را طی خواهند نمود.

۲- درخواست واگذاری زمین که باید مستند به توجیحات لازم باشد.

۷

نحوه حمایت های دولتی از احداث مناطق نمونه گردشگری چگونه است؟

الف احتساب هزینه مصرف انرژی از جمله آب ، برق و گاز پروژه های گردشگری با تعرفه صنعتی

ب– تغییر کاربری زمین از مسکونی، کشاورزی و سایر به گردشگری در اراضی خارج از شهر رایگان می باشد

پ پرداخت تسهیلات در صورت وجود بودجه کافی به پروژه ها پس از پیشرفت فیزیکی حداقل ۳۰درصدی با اقساط بلند مدت و تامین۴تا ۸ درصد از سود پرداختی

ت- بخشودگی مالیاتی تا ۵۰%

 

 

اطلاع رسانی و راهنمای گردشگرانجست و جوی هتلخانه مسافرخرید بلیت هواپیمارزرو هتلابزارسفرنرم افزار موبایلاداره کل هواشناسی فارساماکن اقامتی به آدرس
خانه های بافت قدیم شیرازروستاهای گردشگریاقامتگاه بوم گردیجاذبه های گردشگریهنروران هنرهای سنتیآثار دارای نشان مرغوبیت کالاخبرگزاری میراث آریا

 

 

مهمانپذیرها
۱۴۷
۲۵ 
۳۶ 

 

مجتمع پذیرایی
۱
۲
۳

 

هتل
۱
۲
۳

 

 

هتل آپارتمان
۱
۲

 

 

دفاتر خدمات مسافرتی
۱۳۵۷
۲۴۶ 

 

 

مجتمع اقامتی
۱

 

{mospagebreak}

 

 

 

 

اداره کل میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان فارس در چهار حوزه فعالیت گسترده دارد.هر حوزه دارای اطلاعات و داده های رسمی ،ثبت شده ،قابل انتشار و غیر قابل انتشار می باشد.

در زیر اطلاعات مورد نیاز گردشگران و ادارات دولتی دیگر لیست شده است.

 

 

 

 

 

 

حوزه میراث فرهنگیشناسنامه بناهای تاریخی استان در مرکز اسناد
عناوین آثار ثبتی استان
آمار بازدید از اماکن گردشگری
لیست آثار مرمت شده در استان
   
حوزه گردشگریسفر به فارس
ستاد دائمی تسهیلات سفر استان
دفاتر هدف پیشخوان دولت
مسیرهای گردشگری استان
   
حوزه سرمایه گذاری روستاهای هدف گردشگری
فهرست مناطق نمونه گردشگری
فهرست مراکز اقامتی گردشگری در دست احداث استان
ضوابط تاسیسات گردشگری
   
حوزه صنایع دستی

هنرمندان صنعتگر

رشته های صنایع دستی

کارگاه های صنایع دستی

هنرمندان دارای نشان مرغوبیت

 

 

{mospagebreak}

 

 

باغ ارمباغ ارم****قلعه اژدها پیکرقلعه اژدهاپیکر لار
باغ جهان نماباغ جهان نماپارک ملی بختگانپارک ملی بختگان
باغ عفیف آبادباغ عفیف آبادشهر باستانی گورشهرگور فیروزآباد
باغ جنتباغ جنتآتشکده جهرم ( آتشکده قدمگاه ) – آرامگاه باربدآتشکده قدمگاه جهرم
باغ دلگشاباغ دلگشاآتشکده آذرخش دارابآتشکده آذرخش داراب
باغ چهل تنباغ چهل تنانکاخ اردشیر بابکانکاخ اردشیر بابکان
دروازه قرآندروازه قرآنسنگ‌نگاره کورانگونسنگ نگاره کورانگون
آرامگاه خواجوی کرمانیآرامگاه خواجوی کرمانیتنگ چوگان کازرونتنگ چوگان
موزه پارسموزه پارسشهر تاریخی بیشاپورشهر بیشاپور
ارگ کریم خان زندارگ کریمخاندریاچه پریشاندریاچه پریشان
بازار وکیلبازار وکیلآتشکده کازرونآتشکده کازرون
بازار مسگرهابازار مسگرهاباغ نظر کازرونباغ نظر کازرون
سرای مشیرسرای مشیرنرگس زارهای کازروننرگس زارهای کازرون
حمام وکیلحمام وکیلخانه زینت الملک
موزه گنجینه فارس
مسجد وکیلمسجد وکیلسد درودزنسد درودزن
موزه نارنجستان قوامموزه نارنجستان قوام
آبشار مارگون
آبشار مارگون
خانه زینت الملوکخانه زینت الملکپارک ملی بمو (شیراز)پارک حفاظت شده بمو
مسجد نصیرالملکمسجد نصیرالملکبهشت گمشده ( تنگ بستاک )تنگ بستانک
مسجد جامع عتیقمسجد عتیقپاسارگادپاسارگاد
شاهچراغشاهچراغشهر باستانی استخر(تخت طاووس)شهر استخر
موزه تاریخ طبیعی دانشگاه شیرازموزه تاریخ طبیعی دانشگاه شیرازروستای دشتکروستای دشتک
سعدیه ( آرامگاه سعدی )مجموعه فرهنگی-تاریخی سعدیتل باکونتل باکون
حافظیهمجموعه فرهنگی-تاریخی حافظ
نقش رجبنقش رجب
تخت جمشیدتخت جمشید
نقش رستمنقش رستم