خرم بید

 

شهرستان خرم بید

موقعیت جغرافیایی و اقلیمی

شهرستان خرم بید از شهرهای شمالی استان فارس و مرکز آن، صفاشهر در فاصله ۱۸۰ کیلومتری شمال شیراز و ۸۰ کیلومتری جنوب آباده بین طول های جغرافیایی ۵۲ درجه و ۴۹ دقیقه و ۵۳ درجه و ۲۶ دقیقه شرقی و در بین عرض جغرافیایی ۳۰ درجه و ۱۲ دقیقه و ۳۰ درجه و ۵۳ دقیقه شمالی قرار دارد.از شمال به استان یزد و شهرستان آباده، از جنوب به شهرستان پاسارگاد، از شرق به بوانات و از غرب به اقلید محدود می شود.این شهرستان با مساحتی در حدود ۲۸۰۰ کیلومتر مربع دارای ویژگی های طبیعی ویژه ای است.کوه های مختلف معروفی مانند کوه عظمت در شمال شهرستان که گردنه معروف و برف گیر کولی کش در همین سلسله کوه واقع است.کوه های موسی خانی و چناور در جنوب وکوه های بیدستان، انگورک و کوه سفید معروف به عروس جغرافیای ایران، در شرق صفاشهر قرار دارند.هم چنین سلسله کوه های مشکان و قره بلاغ در حد فاصل این شهرستان و شهرستان اقلید واقع هستند.مهمترین رودخانه ها عبارتند از قصریعقوب، پلوار و مشهد مرغاب ورود خانه های خرمی ودهبید.این شهرستان دارای دو بخش مرکزی و مشهدمرغاب می باشد.

آب و هوا:

این شهرستان، به دلیل ارتفاع زیاد از سطح دریا و وجود کوهستان های اطراف دارای آب و هوای سرد کوهستانی است.زمستان های بسیار سرد و یخبندان و تابستان معتدل و خنک دارد.درجه حرارت آن بین ۲۰- درجه تا ۳۷+ درجه در سردترین و گرم ترین ماه های سال، متغیر است.میانگین بارندگی ۳۰۰-۲۵۰ میلی متر است (به جز خشکسالی).ارتفاع این شهرستان نسبت به سایر شهرهای فارس آن را به بام فارس لقب داده است.میانگین ارتفاع آن از سطح دریا ۱۶۱۰ متر است.این شهرستان با توجه به قرار گرفتن در مسیر اصلی راه شیراز به اصفهان از موقعیت خاصی برخوردار است.در کنار آثار تاریخی، طبیعت زیبا و تفرجگاه های فراوان ویژگی دیگر منطقه محسوب می شود.آب و هوای سرد و زمستانه آن تابستانی خنک را به وجود آورده است و اضافه شدن ییلاق عشایر به آن، چشم انداز گردشگری ویژه ای را ایجاد کرده است. این شهرستان اکنون دارای حدود سیصد ابادی مسکون وغیر مسکون است این شهرستان از نظر جغرافیای تاریخی سده های اخیر از دو بکوک مهم و پر رونق قنقری ومشهد مرغاب تشکیل یافته است .این شهرستان اخیراً به عنوان پایتخت سنگ های تزئینی ایران محسوب می شود.

ویژگی های شهرستان

معادن و کارگاه های بزرگ سنگ تراشی و برخورداری از معادن سنگ های تزئینی و ارتفاع زیاد منطقه نسبت به سایر مناطق استان فارس و دیگر اینکه این شهرستان با توجه به پیشینه تمدن در دوران های مختلف تاریخی، یکی از باستانی ترین شهرستان های فارس و ایران محسوب می شود.این شهرستان دارای جاذبه های گردشگری و ییلاقی بسیار می باشد که نماد دوران های مختلف تاریخی و فرهنگی استان فارس می باشد.

طبیعت و جاذبه های گردشگری طبیعی شهرستان

تفرجگاه قصریعقوب (روستای هدف گردشگری):

در ۷ کیلومتری جنوب صفاشهر مرکز شهرستان خرم بید و در ۱۴ کیلومتری جنوب غربی جاده بین المللی شیراز به اصفهان از از صفاشهر، پس از گذشتن از مجموعه تاریخی ارزشمند امامزاده شهداء و عبور از کوه قصریعقوب وارد روستای باستانی قصریعقوب و سپس وارد تفرجگاه قصریعقوب می شویم.روستای قصریعقوب با توجه به توامندی های بسیار ارزشمند تاریخی و گردشگری در سالیان اخیر به عنوان یکی از روستاهای هدف گردشگری کشور به ثبت رسیده است و از سطح دریا ۲۱۷۰ متر ارتفاع دارد.این روستا در گذشته اطراقگاه طوایف مختلف عشایر بوده و آثار تاریخی و فرهنگی از دوران هخامنشیان و ساسانیان(بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ قبل از میلاد) دوران ساسانی و دوران های مختلف اسلامی می باشد.در این مجموعه آثاری از قصریعقوب لیث صفاری در سده های اولیه هجری مشاهده می گردد که به همین دلیل طبق روایات و شواهد به قصریعقوب مشهور گردیده است.از مناطق مهم تفریحی و گردشگری روستا می توان به چشمه مراد، چشمه بند، استخر طبیعی و آسیاب های تاریخی اشاره کرد.این روستا به عنوان یکی از مناطق آباد و پررونق فارس در گذشته های دور بوده است و در یک ناحیه دشتی،کوهی استقرار یافته است و بافت مسکونی متمرکزی دارد.در شمال این روستا کوه قصریعقوب با ارتفاع ۲۲۰۰ متر از سطح دریا دارای چشم اندازهای زیبا و محیطی مناسب به علاقه مندان به گردشگری و کوهنوردی می باشد.قصریعقوب هم روستای پایلوت گردشگری استان فارس می باشد.

روستای گردشگری خورجان(بخش مشهد مرغاب):

این روستای ییلاقی و منحصر به فرد دارای جاذبه های منحصر به فرد توریستی و گردشگری می باشد.این روستا در بخش مشهدمرغاب واقع است.این روستا دارای باغات بسیار قدیمی، خانه های زیبا و درختان هزارساله و هم چنین چشمه ساران متعدد می باشد.از دیگر جاذبه های این روستا می توان به قنات سبزه پوش، استانه مبارک امامزاده سید محمد حسین اشاره کرد.

روستای گردشگری شهیدآباد:

این روستا دارای جاذبه های ارزشمند تاریخی از دوران های مختلف تاریخ است.همه ساله جشنواره های عشایری و سنتی نوروزی استان فارس در این روستا برگزار می شود.از ویژگی های منحصر به فرد روستا این است که با تقدیم بیش از ۴۲ شهید به نظام مقدس جمهوری در کشور بی نظیر است.

مناطق نمونه گردشگری و سایر جاذبه های گردشگری:

۱. سرآسیاب قادرآباد:

از دیگر مناطق گردشگری منحصر به فرد خرم بید می توان به منطقه نمونه گردشگری سرآسیاب قادرآباد که محیطی مناسب برای میهمانان و گردشگران می باشد،چشمه بناب که دارای جاذبه های ارزشمند توریستی در بخش مشهدمرغاب، تفرجگاه بیدستان ، سلسله کوه های چنارو، قدمگاه روستای دلونظر و از مناطق تاریخی می توان به پل های باستانی، قصر بهرام گور، قلعه گرگی، تاریخی آن می توان به‌ (روستای تاریخی مشکان، قاضیان، عباس آباد، مسجد جامع ) اشاره کرد.

پیشینه تاریخی

شهرستان خرم بید با در برداشتن ۲۵۰ اثر تاریخی، یکی از باستانی ترین شهرهای ایران می باشد.آثار تاریخی و جاذبه های گردشگری متعدد شهرستان از دوران های مختلف تاریخی شامل:

پارینه سنگی، نوسنگی، پیش از تاریخ و اسلامی این شهرستان را به عنوان پژوهشگاهی برای باستان شناسان درآورده است و وجود رودهای باستانی همچون پلوار و غارهای پیش از تاریخ و کاروانسراهای متعدد و قلاع باستانی حکایت از رونق این منطقه تاریخی در ادوار گذشته همچون هخامنشی، ایلامی، ساسانی و اسلامی و … دارد.این شهرستان از روزگاران قدیم همواره به عنوان یک منطقه چهارراهی و سوق الجیشی مطرح بوده است.علماء و اندیشمندان بزرگی در دوران اسلام در این منطقه می زیسته اند.

آثار و ابنیه های مکشوفه در این شهرستان آن را هزاره پیش از میلاد بر می گرداند.آسیاب های تاریخی، قبرستان های قدیمی و … از دیگر باقی مانده های این دوران می باشند.از امامزاده ها و بقاع متبرکه می توان به امامزاده شهداء صفاشهر و سید محمد حسین روستای خورجان اشاره کرد.امامزاده شهداء شاخص ترین بنای تیموری در سطح استان فارس است.

بناهای تاریخی

بقاع متبرکه و امامزاده ها

امامزاده شهداء:

در ۴ کیلومتری جنوب صفاشهر مرکز شهرستان خرم بید و در ۱۲ کیلومتری جنوب غرب جاده شیراز-اصفهان وقتی به سمت روستای باستانی و تفرجگاه دلپذیر قصریعقوب می رویم در چشم انداز سمت چپ جاده به مجموعه ای از آثار تاریخی و باستانی بر می خوریم که به امامزاده شهداء معروف است.این اثر به بقعه سلطان ابراهیم نیز معروف است و ساختمان کنونی آن متعلق به دوران تیموری و ترکمنان آق قویونلو می باشد.دارای ساختمانی بسیار زیبا و منحصر به فرد است که متأسفانه بخشی از آن به مرور زمان تخریب گردیده است.صحن اصلی امامزاده دارای فیلیپوشها، کاشی کاری ها و مقرنس و معرق کاری بسیار زیبا و استادانه می باشد.در ضلع غربی آن بنایی وجود دارد که مقبره امامزاده هم اکنون در آن جای دارددر این بنا نیز یکی از نمونه های کتابت آیات قرآنی (کتابت سوره فتح) به زیبایی منحصر به فرد در معماری ایران در آن به چشم می خورد.این مکان در گذشته ای نزدیک دارای گلدسته های برافراشته، زیبا و کاشیکاری شده و هم چنین زائر سرا و سرداب بوده است که آن ها نیز به مرور زمان تخریب گردیده اند.این اثر باستانی شاخص ترین آثار تاریخی شهرستان خرم بید می باشد.

کاروانسرای خرم بید:

در شهرستان خرم بید که به علت تردد به عنوان یکی از شهرهای کاروانسرایی ایران مشهود بوده است در حال حاضر دو کاروانسرای ارزشمند بر جای مانده است.وجود کاروانسرا به دلیل وجود نقطه ارتباطی و ترانزیتی از ایام قدیم تا کنون بوده است:

الف)کاروانسرای قاجاریه صفاشهر:

این کاروانسرای ارزشمند که یکی از کاروانسراهای منحصر به فرد قاجاری استان فارس بوده و در مرکز صفاشهر واقع گردیده است.در زمان محمدعلی شاه قاجار در جهت تسهیل در اقامت کاروان ها و مسافرین ساخته می شود.از خصوصیات بارز این بنای ارزشمند می توان به چهار ایوانه بودن، قرینه سازی، استفاده از سنگتراشی در ازارها، مصالح آجر با استفاده از طاق های قوسی و عرقچین در پوشش بنا نام برد.هم چنین در سر درب کاروانسرا نیز تزئینات آجری به چشم می خورد.این کاروانسرا دارای حجره های متعدد، اصطبل ها و انبارهای مختلف می باشد که از نظر معماری و توریستی قابل توجه حائز اهمیت می باشد.

ب)کاروانسرای شاه عباسی شهیدآباد:

این اثر ارزشمند تاریخی که در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده است در یک کیلومتری غرب روستای شهیدآباد واقع در ۲۰ کیلومتری جنوب صفاشهر، مرکز شهرستان خرم بید می باشد.این کاروانسرا که دارای وسعت تقریباً ۳۶۰۰ متر مربع می باشد یکی از کاروانسراهای حیات دار در ایران در زمان صفویه محسوب می شود و به کاروانسرای شاه عباسی شهرت دارد.شیوه معماری و ساخت این بنا از شیوه مرسوم ایجاد بناهای کاروانسرای دوران صفویه پیروی می کند و دارای حجره های، اصلبل ها، انبارها و حیات مرکزی می باشد که معماری بسیار زیبایی را به خود گرفته است.در مجاورت این بنا یکی از منحصربه فرد ترین پل های باستانی ایران بر رود پلوار مشاهده می گردد که در ضلع غربی بنا جهت عبور و مرور کاروانیان استقرار یافته است.

سد باستانی خرم بید:

منحصر به فرد ترین سدهای دوران هخامنشیان در ایران می باشد این سد که در نجاورت تنگ حنا بنا گردیده است متعلق به اوایل دوران هخامنشیان می باشد و شیوه معماری و ساخت آن هنوز هم در احداث سدهای امروزی کاربرد دارد.کشف این سد که برای اولین بار توسط انجمن پژوهش و تحقیق شهرستان خرم بید گزارش شده و پس از بررسی توسط سازمان میراث فرهنگی دو دوره باستان باستان شناسان بین المللی بر روی آن کاوش انجام دادند و اطلاعات جامعی در خصوص معماری و سد سازی دوران اولیه هخامنشیان بدست می دهد.

چهارطاقی ها:

در مجاورت مجموعه تاریخی امامزاده شهداء یکی از منحصر به فرد ترین چهارطاقی های ایران وجود دارد که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.این چهارطاقی نشانگر مرکزیت و اعتبار سیاسی و مذهبی شهر باستانی خرمه در دوران مختلف تاریخی بوده است.چهار طاق مذکور از سنگ لاشه، ساروج و گچ ساخته شده است.در شهرستان خرم بید ۷ چهارطاقی منحصر به فرد وجود دارد که از جمله آن ها می توان به چهارطاق عباس آباد در بخش مشهدمرغاب و چهارطاقی مشکان، قاضیان و قشلاق در بخش مرکزی نام برد که متعلق به دوران های مختلف تاریخی اعم از ساسانی، اوایل اسلامی و میانه اسلامی می باشد.

منازل قدیمی:

در شهرستان خرم بید منازلی وجود دارد که از نظر تاریخی حائز اهمیت می باشد که از جمله این منازل می توان به خانه بامداد در بخش مرکزی و خانه رکنی در قادرآباد و منازل زیبای روستای قصریعقوب و منزل کدخدا در صفاشهر اشاره کرد.

قصر سرخ بهرام گور:

در مرکز شهر صفاشهر، مرکز شهرستان خرم بید اثری مشهود است که به قصر سرخ بهرام گور مشهور است.این اثر که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است یکی از آثار شاخص دوران ساسانی می باشد.بنای موصوف را که مردم محلی به عنوان یکی از قصرهای هفت گانه بهرام گور می دانند. به عقیده بسیاری از محققان به روی یک تپه باستانی بنا شده است.بنای موجود مجموعه مجموعه خشتی و گلی است که بر اثر تخریب به صورت باقیمانده کنونی درآمده است.

میراث فرهنگی تاریخ کشور را پاس بداریم:

از نوشتن هر گونه یادگاری، تخریب، نشتن بر روی سنگ های به جا مانده از آثار، ریختن مایعات یا نوشیدنی، لمس اشیاء به خصوص تابلو، قطعات موزه ای و سنگ نماها خودداری نموده و به هشدارهای مسئولین حفاظت آثار توجه نمائید.

تلفن های ضروری:

کد شهرستان : ۰۷۵۲

میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان خرم بید : ۳۵۲۵۲۱۱

تلفن مستقیم یگان حفاظت میراث فرهنگی خرم بید : ۱۸۰۱

سامانه ارتباطی مبازه با تخلفات اقتصادی : ۱۲۴

اداره بازرگانی : ۲-۳۵۲۴۷۸۰

فوریت های پلیسی : ۱۱۰

واحد مرکزی خبر : ۰۹۱۷۷۵۱۲۳۸۹

اورژانس : ۱۱۵

آتش نشانی : ۱۲۵

نیروی انتظامی : ۳۵۲۲۱۷۰-۳۵۵۵۴۶۲

فرمانداری : ۹-۳۵۲۳۰۰۷

بخشداری : ۳۵۲۲۶۰۴

هلال احمر : ۳۵۲۲۰۸۰-۳۵۲۳۶۱۰-۰۹۱۷۱۳۱۸۰۶۴

بیمارستان ولی عصر(عج) : ۲۵-۳۵۲۱۰۲۱

هواشناسی : ۳۵۲۱۹۹۹

پست : ۳۵۲۲۵۵۵-۳۵۵۷۰۴۲

ایران خودرو : ۳۵۲۰۱۳۴ -زامیاد : ۳۵۲۱۶۵۵

ایست بازرسی گلوگاه : ۳۵۲۰۷۷۷

سپاه ناحیه خرم بید : ۴-۳۵۲۲۱۵۱

کلانتری قادر آباد : ۳۶۵۲۲۹۵

کشیک شهرداری : ۳۵۲۲۰۸۸

ستاد مراکز اسکان مسافران نوروزی(خرم بید)

۱. بخش مرکزی:

ستاد مرکزی : مدرسه ولایت فقیه : ۳۵۲۲۱۹۲

ستاد اسکان : چمران : ۳۵۲۲۰۸۱

آموزش و پرورش : ۳۵۲۱۰۱۶

دبیرستان حضرت زینب : ۳۵۲۳۹۶۱

اندیشه : ۳۵۵۴۷۰۵

امام علی : ۳۵۵۴۵۰۹

جابر ابن حیان : ۳۵۵۴۷۰۲

امام حسین : ۳۵۵۴۵۱۰

آیت اله سعیدی : ۳۵۵۵۳۰۴

ابن سینا : ۳۵۵۴۵۰۳

ولی عصر : ۳۵۵۴۶۹۰

خدیجه کبری : ۳۵۵۴۵۶۶

خاتم الانبیاء : ۳۵۲۲۱۸۸

بنت الهدی : ۳۵۲۲۱۹۶

حجت : ۳۵۲۲۱۹۰

شهید اسلامی : ۳۵۲۲۱۹۳

حافظ : ۳۵۲۳۲۰۹

کوثر : ۳۵۲۳۰۰۵

فاطمه الزهرا : ۳۵۲۲۱۸۶

طلوع الفجر : ۳۵۲۱۹۹۲

خانه معلم : ۳۵۲۱۰۱۶

۲. بخش مشهد مرغاب:

مرکز اسکان : بخشداری مشهد مرغاب : ۳۶۵۲۰۰۵

ستاد مرکزی : دبیرستان نبوت : ۳۶۸۲۸۸۳

مراکز اسکان مدارس و دبیرستان های : امیر کبیر، ابن سینا، انقلاب، آسیه، شهیدامامی، فاطمیه، شهیدخسروانی، توحید، روح اله، فرودسی، شهید مفتح، شهید ربانی، اندیشه، تلاش.